شركت بازرگاني ققنوس - سهامي خاص

واردات كالا از چين، واردات کالا از دبی، واردات کالا از سایت خارجی، ترخيص كالا از گمرك

 

 

دانستنيهاي گمرك - قانون جديد امور گمركي - آيين نامه اجرايي امور گمركي

دانستنيهاي گمركي , قانون جديد امور گمركي , آيين نامه اجرايي امور گمركي , واردات كالا , ترخيص كالا , گمرك , شركت ترخيص كالا , دانستنيهاي حق العملكاري , مقالات گمركي , مديريت گمرك , مشاوره گمركي , بازرگاني , دانستني هاي گمركي و بازرگاني , ترخيص كالا , امور بازرگاني و گمركي , ترخيص كاري , واردات كالا

قانون جديد امور گمركي و آيين نامه اجرايي آن

فهرست

تاریخچه گمرک در ایران
ساختار تشکیلاتی گمرک جمهوری اسلامی ایران
نقش و وظایف گمرک
تعریف گمرک
تعریف گمرک به عنوان یک اصطلاح بین المللی
بخش اول: صادرات

 

صادرات
تعریف صادرات
صادرکننده
صادرات قطعی
هزینه های گمرکی
بیمه کالای صادراتی
تشریفات صادراتی قطعی
تنظیم اظهارنامه کالای صادراتی
احراز هویت
دفتر ژورنال
ارزیابی
پیمان نامه ارزی
حذف برخی تشریفات گمرکی
مراحل صادرات در گمرک
گمرکات تخصصی ویژه صادرات کالاهای خاص
صادرات موقت
بخش دوم : وسایط نقلیه
بخش سوم : ماشین آلات و تجهیزات
کارت بازرگانی
موارد معافیت از داشتن کارت بازرگانی
ملاک تجاری بودن کالا
تقسیم بندی کالاهای صادراتی
فهرست کالاهای ممنوع الصدور
نحوه صدور کتب، نشریات، فیلم، نوار ،‌تابلو نقاشی و سایر آثار فرهنگی هنری
خروج کالا برای شرکت در نمایشگاه خارجی
صدور کالا از طریق پست
مقررات مربوط به محمولات ومراسلات پست بین المللی
نظارت و بررسی گمرکی مراسلات ارسالی به خارج از کشور
کالای همراه مسافر خروجی
بخش دوم : واردات
واردکننده کالا
تشریفات مربوطه به خرید کالا
روشهای خرید کالا
مراحل ثبت سفارش
حق ثبت سفارش
واردات
واردات به صورت گشایش اعتبار (ارزی)
واردات قطعی کالا به صورت بدون انتقال ارز
واردات از طریق مناطق آزاد تجاری ،‌ صنعتی
واردات از طریق مبادلات مرزی (تعاونی مرزنشینان)
مبادلات مرزی (پیله وری)
بازارچه‌های مرزی
واردات از طریق پست
واردات موقت
کالاهای مرجوعی (اعاده به خارج از کشور)
راههای واردات کالا
تشریفات ترخیص کالا از گمرک
اسناد و ضمائم اظهارنامه
کالاهای انتقالی
کالاهای ضبطی در گمرک (ماده 31 قانون امور گمرکی)
انواع کالا از لحاظ شرایط ورود
مرور زمان در گمرک
انواع بارنامه یا سندحمل کالا
ارزش کالا در گمرک
سپرده در گمرک
حقوق گمرکی
سود بازرگانی
عوارض دریافتی
تعیین تعرفه
مراجع رسیدگی به اختلافات گمرکی
کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی
وظایف کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی
کمیسیون تجدیدنظر
کالاهای وارده به گمرک امانات پستی
نحوه ارزیابی و ترخیص کالاهای وارده به گمرک امانات پستی
نحوه ترخیص بسته‌ها در بخش حضوری
نحوه ترخیص بسته‌های تجاری
حق ‌العملکار گمرک (
Customs Broker)
موارد لازم الرعایه توسط حق‌العملکار
سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان
فهرست کالای وارداتی (با هرنوع ارز) که مشمول ضوابط قیمت ‌گذاری است
بخش سوم : مقررات مسافری
مقررات خروج کالای همراه مسافر
فهرست کالاهایی که خروج آنها توسط مسافر ممنوع است
صادرات همراه مسافر به کشورهای مشترک المنافع (
CIS)
اظهارنامه خروجی
مقررات ورود کالای همراه مسافر
استفاده از کانالهای سبز و قرمز گمرک
کانال قرمز
ارسال کالا (فریت) (
Fright)
فهرست کالاهای مجاز برای مسافرین ورودی
فهرست کالای ممنوع‌الورود توسط مسافرین
فهرست کالاهایی که برای ورود نیازبه اخذ مجوز مخابرات دارند
بخش چهارم : حقوقی و قضائی
تعریف قاچاق
قاچاق کالای ممنوع الورود و ممنوع الصدور
اسناد خلاف واقع
مراحل رسیدگی به پرونده‌های قاچاق در گمرک ایران
رسیدگی به پرونده‌هایی که به محاکم بدوی ارجاع میشود
وضعیت کالاهای ضبط شده
مجازات اشخاصی که مبادرت به شکستن پلمپ و لاک و مهرمی‌نمایند
چگونگی برخورد با محموله‌های تجاری مظنون با قاچاق
ارز و طلای قاچاق مکشوفه
آثار مترتب بر خروج اموال تاریخی و فرهنگی از کشور
مجازات شروع به شرکت در جرم
تاریخچه گمرک در ایران
گمرک سابقه‌ای به قدمت تاریخ دارد . البته این ادعا نه اغراق است نه از باب مباهات ، بلکه واقعیت انکارناپذیری است که در مورد بسیاری از سازمانهای دولتی مانند ارتش و نیروهای دفاعی یا سازمانهایی مانند سازمانهای خدمات شهری و نظایر آن صادق است . بهتر است این مطلب را اینگونه بیان کنیم که گمرک نیز مانند بسیاری از سازمانها که هر اجتماع کوچک یا بزرگی در بدو پیدایش به وجود آن نیازمند بوده است ، ایجاد گردیده است و به تدریج که احتیاجات دیگری مطرح شده سازمان یا سازمانهای جدیدتر در سطح ملی یا بین‌المللی مطابق آنچه امروز شاهد آن هستیم ، به وجود آمده است .
گمرک با ایجاد اولین نیروی دفاعی در کوچکترین مقیاس متصور ، به منظور حفظ قلمرو ملی یک نمونه کوچک از حکومتها ،‌ مانند یک قبیله ، بوجود آمد . اما اینکه این نیروچه نام داشته و یا نامیده می‌شده ، و تشکیلات اداری آن چگونه بوده، به طور مسلم از چندین هزار سال قبل سابقه چندان مستندی وجود ندارد ، ولی قراین نشان می‌دهد هرکجا مبادله بازرگانی بوده این تشکیلات یا به طور کلی گمرک وجود داشته است .
با توجه به قراین و شواهد تاریخی که دلالت بر تمدن قوم ماد و حکومت این قوم بر سرزمین ایران آن روزگار دارد ، می‌توان ادعا کرد که بطور قطع مقررات گمرکی و گمرک به شکلی درزمان مادها وجود داشته است . همین طور در زمان سلسله هخامنشی ، در سرزمین وسیع ایران که از شرق هندوستان تا غربی‌ترین نقطه در مصر آن زمان ، و در شمال و جنوب نیز ادامه داشته ، مبادلات بازرگانی از زمان مادها رونق بیشتری داشته و چنین تشکیلاتی نیز دایر بوده است .
در زمان اشکانیان گمرک به صورت اداره‌ای منظم فعالیت داشته و کلیه اجناس وارده و صادره ثبت می‌شده است و اهمیت قضیه در این است که حقوق و عوارض گمرکی فقط از کالاهای وارداتی اخذ می‌شده است که خود نشان دهنده این است که دولت در حفظ و حمایت مصنوعات داخلی در آن زمان کوشا بوده است .
از دوره ساسانیان اطلاعاتی در مورد وجود گمرک و حقوق و عوارض گمرکی و نحوه دریافت آن نمی‌توان بدست آورد ، ولی مواردیکه مورد مداقه قرار می‌گیرد نشان دهنده این است که نباید عنوان کرد که در آن زمان امور گمرکی وجود نداشته است ، زیرا وجود ادارات منظم گمرکی و دفاتر گمرکی در سلسله اشکانیان محرز بوده است و با توجه به اینکه ساسانیان وارث حکومت اشکانیان می‌باشند نمی‌توان مدعی شد که این منبع درآمد را نادیده گرفته‌اند . نکته دیگر در مورد وجود گمرک و گرفتن حقوق و عوارض گمرکی در زمان ساسانیان در رابطه با همکاری و مبادله دولت ایران با دولت روم می‌باشد که طبق اطلاعات دقیقی که دردست است، دولت روم از کالاهای وارداتی و صادراتی خود حقوق و عوارض دریافت می‌کرده است .
مورد دیگری که می‌توان در اثبات وجود گمرک در دوره ساسانیان به آن اشاره داشت عبارتست ازاینکه دردوره قبل از اسلام در کشور عربستان عشر مال‌التجاره تاجران را به صورت حقوق گمرکی دریافت می‌کرده‌اند و از عقل سلیم به دور می‌باشد که کشور ایران که با عربستان روابط بازرگانی داشته و این مبلغ را پرداخت می‌کرده است ، مبالغی را از ورود کالا به کشور دریافت نمی‌کرده است . به هر حال با نتیجه گیری از مطالب فوق این نکته روشن می‌شود که گمرک باید به صورتهایی تقریبا کاملتر از سلسله اشکانیان وجود داشته باشد . از این رهگذر اگر عبور کنیم به دوره بعد از اسلام خواهیم رسید که نظام ساسانیان درهم شکسته شد و مسلمین بر ایران مسلط گردیدند . به علت فقدان اطلاعات کافی درمورد حقوق گمرکی ایران همان قوانین دوره ساسانیان را ابقاء نمودند افراد ایرانی را هم به منصبهای ادارات گمرکی برگزیدند .
در مورد قوانین و مقررات گمرکی هم در ایران بعد از اسلام اطلاعات ناکافی می‌باشد ولی تاریخ اشاره‌ای به وضع قوانین گمرکی از طرف خلیفه ثانی عمر بن خطاب می‌کند .
حقوق گمرکی که عمر وضع کرد به سه دسته قابل تقسیم می‌باشد :
1 – حقوق گمرکی که باید از یهودیها و نصاریها دریافت گردد ، معادل یک درهم از هر 20 درهم بود (5% ارزش کالا) .
2 – حقوق گمرکی که از خود مسلمانان باید دریافت می‌شد از هر 40 درهم یک درهم بود (5/2%ارزش کالا) .
3 – اخذ حقوق گمرکی از اعرابی که زیرنظر حکومت اسلامی اداره نمی‌شدند عبارت بود از هر 10 درهم یک درهم (10% ارزش کالا) .
درآن زمان مال التجاره تجار از نظر داخلی از حقوق گمرکی معاف بوده است . بعد از آن حکومت خلفا به پایان رسد حکومت بنی‌امیه یکسری قوانین مربوط به گمرک را پیاده کرد از آن جمله اعشار کشتی‌ها بوده که ده یک مال التجاره کشتی‌ها را به صورت عینی یا نقدی می‌گرفته‌اند . درزمان خلفای عباسی بواسطه افزایش تجارت میزان این نوع حقوق گمرکی افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد ، به طوری که کالاهای مورد معامله در داخل کشور هم شامل حقوق گمرکی می‌گردیده است .
این وضع همچنان ادامه می‌یابد و به علت عدم ثبات سیاسی کشور و نزاع و کشمکش و روی کار آمدن متناوب چند سلسله از جمله طاهریان ، صفاریان ، سامانیان ، غزنویان و سلجوقیان این وضعیت حالت اسفناک‌تری به خود می‌گیرد، به طوریکه در زمان سلجوقیان بعضی از احکام در چهار سوقها و بازارها نیزاز اجناس و کالاها وجوهی را دریافت می‌کرده اند .
در زمان چنگیزخان ، وی مصمم شد که راهها را امن نماید و حافظانی به نام ((قراقچیان)) بر سر راهها نهد و قرار بر آن شد که از امتعه تاجرین مقداری که لایق خان باشد به وی داده شود . بعد از افزایش روز افزون قدرت حکومت چنگیز و به دست گیری کشورهای متفاوت به دست اولادان او مأمورینی به اسم ((تتقاول)) در راهها گذارده شد که مأمور وصول حقوق و عوارض گمرکی بوده‌اند . در آن زمان مال التجاره تجار در بین راه مورد حمله دزدان قرار می‌گرفت ولی این حمله‌ها به مراتب اثر زیان آور کمتری نسبت به حقوق و عوارضی که تتفاولها دریافت می‌کردند ، بوده است . غازان خان بعدا دزدان را تا حدزیادی از بین بردومیزان تقریبا متعادلی از نظر عوارض گمرکی در نظر گرفت.
در دوران صفویه ، شاه عباس پس از اینکه توانست ارتشی منظم و قوی برای خود تدارک ببیند شروع به اصلاحات داخلی کرده و به امور مالی و گمرکی ایران سر و سامان بخشید و دفاتر منظم ورود و خروج کالا را تنظیم و خزانه مرکزی را به نحو کاملتری پایه‌ریزی نمود . او شروع به بسط و توسعه تجارت خارجی نمود .
در دوران صفویه در رابطه با سرقت مال التجاره افراد هم تضمین‌هایی ایجاد شده بود که اگر تاجری کالایش به سرقت برود حاکم آن منطقه باید برحسب اسناد و مدارک موجود در نزد تاجر غرامت کالا را بپردازد و در یافتن کالای مسروقه خیلی تلاش می‌نمودند و از اینکه خبر این سرقت به گوش شاه برسد واقعا بیمناک بودند . در زما صفویه طبق اطلاعات موثق می‌توان اظهارنمود که در بندرعباس و بندرلنگه ، و جزیره هرمز ادارات گمرکی وجود داشته است .
در دوران زندیه از نظر درآمدی ، ایران وضعیت مناسبی داشته است ولی یکی از مهمترین اقدامات درمورد آزادی بازرگانی اروپائیان در ایران در همین دوره و به دست کریم خان زند به مرحله اجرا درآمده است . وی در فرمانی به سال 1176 هجری قمری مطابق با 1762 میلادی چنین بیان داشته است : ((بر همه اجناس که انگلیسی‌ها از راه بوشهر یا هر بندر دیگر خلیج وارد و صادر می‌کنند عوارض تعلق نخواهد گرفت … و می‌توانند اجناس خود را بدون حقوق گمرکی به همه نقاط ایران بفرستند . آنچه در خود بوشهر یا جای دیگر می‌فروشند ، شیخ یا حاکم می‌تواند فقط 30% از تجار حق صدور وصول کند و هیچ ملت دیگر اروپایی یا سایر افراد مگر کمپانی انگلیسی حق ندارد اجناس پشمی به هیچ یک از بنادر خلیج وارد کنند … و از این پس در برابر کالاهایی که از روسیه به ایران می‌برند و خریدهایی که در برابر آنها با ایرانیان و دیگران می‌کنند و آنچه در آنجا می‌خرند و مبادله می‌کنند گمرک ندهند … و نیز اگر اتباع روسیه بخواهند از قلمرو کشور ایران برای کارهای بازرگانی به هندوستان یا کشورهای دیگر بروند ، در عبور و مرور ایشان چه از راه خشکی و چه از راه دریا گمرکی گرفته نخواهد شد و هیچگونه عوارضی به دولت ایران نخواهند داد …))
در دوران قاجار مهمترین عهدنامه‌ای که با یکی از همسایگان یعنی روسیه منعقد شد استقلال گمرکی ایران را خدشه‌دار نمود و علت این قرارداد جنگی بود که مابین ایران و روسیه درگرفت و در تاریخ 29 شوال 1228 مطابق با اکتبر 1813 در قریه گلستان عهدنامه صلح امضاء شد . در فصل نهم عهدنامه مذکور مقرر گردیده که از مال‌التجاره مملکتین صدی پنج قیمت مال التجاره اخذ گردد . این تعهد اگر چه اختیار دولت ایران را در تغییر و تبدیل میزان حقوق گمرکی واردات و صادرات سلب می‌نمود ولی تا حدودی می‌توان به این موضوع که این قرارداد حالت دو جانبه داشته است امیدوار بود، چون ازدیاد حقوق گمرکی از طرف روسیه لازمه‌اش جلب رضایت دولت ایران بوده است و از طرف دیگر بدون اطلاع دولت ایران کم و اضافه کردن حقوق و تعرفه‌های گمرکی باعث بی‌اثر شدن مفاد این عهدنامه می‌گردیده است ، ولی از ضربه‌‌ زدنهای این عهدنامه نمی‌توان به هیچ عنوان چشم پوشید مثلا اخذ صدی پنج از مال التجاره در مورد تمام کالاها یکسان بوده و خود یک عامل در جهت اعمال نابرابری کالاهای وارداتی و صادراتی می‌باشد زیرا برای کالاهای ضروری و تجملاتی هیچ گونه حد و مرزی مشخص نشده بود و هر دو تابع این قانون می‌شده‌اند .
بعد از ده سال ازعهدنامه گلستان ، در تاریخ 1238 عهدنامه‌ای فیمابین دولتین ایران و عثمانی بسته شد . در ماده دوم آن مقرر گردیده است که از مال التجاره ایران و عثمانی زیاده بر حقوق گمرکی چیزی مطالبه نشود .
در سال 1243 هجری قمری مطابق با 1828 میلادی عهدنامه صلحی ما بین ایران و روسیه در قریه ترکمنچای نزدیکی میانج منعقد گردید . به موجب فصل دهم عهدنامه مزبور قرار شد که برای استقرار روابط تجاری بین دو مملکت مقاوله نامه علیحده منعقد گردد . در همان روز و تاریخ ، عهدنامه تجاری تدوین و امضاء شد که مفهوم فصل سوم آن از این قرار است : ((کلیه اجناس و مال التجاره مورد معامله بین دو کشور همان صدی پنج ارزش مال التجاره دریافت می‌گردد.))
در تاریخ 1246 هجری فرمانی از طرف فتحعلی شاه صادر گردید که به موجب آن حقوق گمرکی در تمام سرحدهای مملکت در موقع ورود و خروج مال التجاره صدی پنج قیمت امتعه و اجناس تجارتی معین شده است . در حقیقت می‌توان گفت که رژیم معاهده ترکمنچای را عمومیت داده و به جاری تعرفه عمومی قرار داده است و این اولین فرمانی است ک درخصوص تعرفه گمرکی در زمان قاجاریه صادر گردیده است .
در سال 1315 هجری سه نفر بلژیکی به خدمت در گمرک ایران دعوت شدند . یکی از این سه نفر ژوزف نوز معروف بود .
نوز در سال 1316 مشغول مطالعات شده و در سال 1317 رسم اجاره گمرک را برانداخته و در تاریخ 18 ذی‌الحجه 1318 نیز فرمان الغای عوارض داخلی را از جانب شاه صادر نمود . نوز در همین ایام شروع به تشکیلات جدید گمرک نمود و وزیر پست گردید .
در ایران همانطوریکه ذکر آن رفت از قدیم‌الایام تشکیلات گمرکی وجود داشته است .در زمان قاجاریه مانند صفویه ادارات گمرک مرتبا صورتحسابهای خود را در دو نسخه به‌اداره مرکزی مالیه ارسال می‌داشته‌اند. در زمان ناصرالدین شاه که وزراء انتخاب شدند ، رئیس کل گمرک ایران را نیز وزیر گفتند ، مثل اینکه امین السلطان وزیر کل گمرک بوده است .
آخرین وزیر گمرکی ایران هم نوز بلژیکی است چون بعد از اعلان مشروطیت گمرک جزء مالیه مملکت قرار گرفته است .
رفته رفته ، تشکیلات گمرکی در تمام نقاط مرزی کشور بسط و توسعه یافت و نوز رئیس مستشاران بلژیکی که شخصی مدبر و فعال بود ، به طرز شایسته گمرکات ایران را اداره می‌نمود .
خلاصه اینکه مستشاران بلژیکی قریب مدت 36 سال در ایران به خدمت اشتغال داشتند و در این مدت سه تعرفه گمرکی تنظیم و برای وصول حقوق و عوارض گمرکی به مورد اجراء گذارده شد .
پس از خاتمه خدمت مستشاران بلژیکی و عزیمت آنان از ایران و واگذاری اداره گمرک به مأمورین ایرانی بنا به مقتضیات زمان و سیاست مالی و اقتصادی دولت، تعرفه گمرکی چند بار تغییر پیدا کرد: یکدفعه به موجب قانون 31 اردیبهشت 1315 تعرفه جدیدی به مورد اجرا گذاشته شد که 90% آن از روی وزن و تحت 1216 شماره تدوین و تا سال 1320 مآخذ وصول حقوق و عوارض گمرکی بود .
سپس تعرفه‌ای براساس تعرفه جامعه ملل سابق تنظیم شد که در 22 تیرماه 1330 به موقع اجرا گذاشته شد و از تمام تعرفه‌های قبلی مفصل تر و شامل 22 فصل و 2204 ردیف بوده است . تعرفه مذکور نیز در سال 1329 تغییر یافت و اصلاحاتی در آن بع عمل آمد و تا سال 1332 تدریجا مورد اصلاحات مجددی قرار گرفت ، آخرین تعرفه گمرکی در حال اجرا در این دوره ، تعرفه مصوب 6 تیرماه 1334 بوده است .
قانون تعرفه و آئین نامه آن در سال 1337 براساس تعرفه ژنو به تصویب رسید که تا سال 1351 اجرا می‌شد .
در سال 1350 قانون امور گمرکی به تصویب رسید که براساس بروکسل تنظیم گردیده و آئین نامه اجرایی آن در سال 1351 به تصویب رسید .
در سالهای بعد از 1351 براساس نیاز به سازگاری مواد و مفاد قانون امور گمرکی و آئین نامه اجرایی که با روند اقتصادی ، اداری و سیاسی کشور اصلاحاتی به شرح موجود در قانون امور گمرکی و آئین نامه اجرایی آن به عمل آمد که این اصلاحات به صورت زیر نویس در صفحات مرتبط به مواد اصلاح شده درج و به چاپ رسیده است .
بالا
ساختار تشکیلاتی گمرک جمهوری اسلامی ایران
سازمان گمرک ایران ، از یک ستاد مرکزی و 10 حوزه نظارت تشکیل گردیده است . رئیس کل گمرک که سمت معاونت وزیر امور اقتصادی و دارائی را دارا می‌باشد ، بالاترین مقام گمرک ایران است . ستاد مرکزی که بر مناطق ده گانه و گمرکات اجرائی مستقر در تهران سرپرستی و نظارت دارد از حوزه ریاست کل و چهار معاونت ، تشکیل گردیده است . حوزه های نظارت ده گانه در مناطق مختلف کشور ، بر گمرکات اجرائی نظارت دارند . در تهران گمرکات مهرآباد ، شهریار، غرب ، جنوب تهران ، امانات پستی و نمایشگاه زیرنظر ستاد مرکزی فعالیت می‌کنند .
تعداد گمرکات اجرائی کشور که در تهران و شهرستانها و اقصی نقاط مرزی و بعضی از جزایر خلیج فارس و بازارچه‌های مرزی کشور مستقر هستند ، مشتمل بر 129 واحد است .
ستاد مرکزی گمرک ایران متشکل از واحدهائی است که نقش هدایت کننده و هماهنگ سازی حوزه های نظارت و گمرکات کشور را برعهده دارند و حسب مورد ، به ابلاغ مقررات ، دستورالعملها و مصوبات و سایر اقداماتی که جهت اجرا لازم است اعلام شود ، اقدام می‌نماید و یا به رسیدگی و اعلام نظر نهائی در مورد سئوالات یااختلافاتی می‌پردازد که ازطرف گمرکات کشور ، استعلام شده‌اند. بدین منظور اداره کل حراست ، اداره کل هماهنگی امور مناطق ، دفتر روابط عمومی و بین‌الملل ، اداره کل بازرسی و کمیسیون رسیدگی به حل اختلافات گمرکی تحت نظارت رئیس کل انجام وظیفه می‌نمایند .
معاونتهای چهارگانه گمرک ایران مشتمل بر ادارات کل و دفاتری به شرح ذیل می‌باشند:
معاونت امور گمرکی مشتمل است بر دفاتر امور واردات – امور صادرات – اداره کل تعیین ارزش و تعرفه .
معاونت حقوقی مشتمل بر اداره کل نظارت بر ترانزیت – اداره کل بازبینی و دفتر حقوقی و قضایی می‌باشد .
معاونت اداری و مالی شامل ادارات کل خدمات و تدارکات - اموراداری – امور مالی و دفاتر ساختمان و طرحهای عمرانی – تشکیلات و بودجه است .
معاونت طرح و برنامه متشکل است از دفتر برنامه ریزی و بهبود سیستمهای گمرکی – دفتر آمار و خدمات ماشینی ، دفتر آموزش و تحقیقات و نیز پروژه ملی اتوماسیون گمرکی (نگار) است .

نقش و وظایف گمرک
گمرک ایران بعنوان مرزبان اقتصادی کشور ، نقش مهمی در وصول درآمدهای دولت و همچنین اجرای سیاست ها و خط مشی‌های اقتصادی – بازرگانی کشور دارد .
اعمال سیاستهای اقتصادی دولت در زمینه بازرگانی خارجی از قبیل حمایت از تولیدات داخلی ، کنترل ارز ، کنترل الگوی مصرف ، انتقاد دانش فنی و غیره از جمله وظایفی است که انجام آن بعهده گمرک جمهوری اسلامی ایران است . در این راستا اجرای مقررات صادرات و واردات ، تشخیص و اخذ حقوق و عوارض گمرکی و سود بازرگانی ، مبارزه با قاچاق ، نظارت بر ترانزیت ، پردازش و انتشار آمار بازرگانی خارجی از جمله وظایف کلی گمرک محسوب می‌گردد .
تحویل گرفتن کالاهای وارداتی ، صادراتی و مسافری از طریق زمینی ، دریایی و هوائی ، نگهداری و حفاظت آنها در انبارها و اماکن گمرکی و نظارت بر تحویل و تحول کالاهای مزبور تا انجام تشریفات قانونی و ترخیص آن توسط صاحب کالا ، یا نماینده قانونی وی و همچنین نظارت بر سلامت کالاهای ورودی وخروجی از طریق اعمال مقررات قرنطینه ، بهداشت و استاندارد و نیز ممانعت از ورود کالاهای ممنوعه شرعی و قانونی و کالاهائی که در تعارض با فرهنگ و شئون ملی است ، از جمله اموری است که مسئولیت انجام آن بر عهده گمرک است .
نظارت های گمرکی بر کالاهای وارداتی بمنظور اعمال محدودیتها و مقررات بهداشتی و استانداردهای ملی و نیز کنترل محل ساخت یا خواص و مشخصات اصلی کالاهای مصرفی وارداتی بمنظور حمایت از مصرف کنندگان و جلوگیری از اغفال آنها از جمله مسئولیتهائی است که گمرک عهده دار انجام آن است .

تعریف گمرک
واژه گمرک که معادل آن در زبان انگلیسی
CUSTOMS و در زبان فرانسه DOUANE می‌باشد و بنابر قول مشهور محققین و مورخین ، مشتق از کلمه لاتین COMMERCIUM به معنی تجارت و مبادله کالا بوده که خود این کلمه مشتق از ریشه یونانی CUMMERX (کومرکس) به معنی حقوق متعلق به کالا و مال التجاره می‌باشد .
و در زبان ترکی به شکل واژه
KUMRUK (کومروک) یا GUMRUK رواج یافته است .
این‌واژه بعدها دردوران صفویه به واسطه همجواری ایران‌با ترکیه درکشورما نیز متداول شده است.

تعریف گمرک به عنوان یک اصطلاح بین المللی
شورای همکاری گمرکی ، گمرک را چنین تعریف نموده است:
((گمرک سازمانی است دولتی که مسئول اجرای قانون گمرک و وصول حقوق و عوارض ورودی و صدوری وهمچنین واردات،ترانزیت و صادرات کالامی باشد .))
این اصطلاح به هریک از قسمتهای سازمان گمرک و یا ادارات اصلی یا تابعه آن نیز اطلاق می‌شود مثلا درمورد مامورین گمرک ، حقوق و عوارض ورودی و صدوری و کنترل واردات یا صادرات یا هر امر دیگری که در حدود عملیات گمرکی باشد نیز به کار می‌رود مثل : مامور گمرک ، حقوق گمرکی ، اداره گمرک و اظهارنامه گمرکی .
با توجه به تعاریف به عمل آمده می‌توان گفت گمرک سازمانی است مالی و اقتصادی که از دیر زمان در کشورها وجود داشته و در هر زمان بنا به مقتضیات زمان و خواست حکومتها شکل و سازمانی خاص به خود گرفته است تا به صورت فعلی درآمده است .
گمرک به طور قانونی نقش تطبیق واردات و صادرات را با مقررات وضع شده برای واردات و صادرات دارد . بنابراین در ورود یا صدور کالا نقش گمرک آن است که :
1 ـ الزامات قانونی در ورود و صدور کالا توسط واردکنندگان یا صادرکنندگان رعایت شود .
2 – محدودیت ها و ممنوعیت های وضع شده مراعات شود .
3 – معافیت ها و تخفیف های توصیه شده به موجب قانون در صورت تطبیق مشخصات کالا ، به وارد یا صادر کننده داده شود .
4 – حقوق و عوارضی را که وضع شده است ، به طور صحیح وصول نماید .

بخش اول: صادرات
صادرات
صادرات غیرنفتی همواره از مهمترین مسایل موردنظر دست اندکاران و سیاستگزاران اقتصادی و بازرگانی جمهوری اسلامی ایران بوده و توجه خاص در برنامه های اول و دوم و سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی کشور را معطوف به خود داشته است. لذا ایجاد تسهیلات درزمینه های صادرات موجب تحرک در مکانیزم تجارت خارجی و نقش مؤثر در رشد تولید ناخالص ملی خواهد داشت. گمرک ایران ضمن توجه به این مهم و به روز رساندن تشریفات گمرکی کالاهای
صادراتي اقدام به اتخاذ شیوه های مناسب برای تسریع و تسهیل در صدور کالا و اختصاص برخی گمرکات کشور به امر صادرات نموده است. 
تعریف صادرات
صادرات در لغت به معنای انتقال کالا یا ارسال و فرستادن کالا از جایی به جای دیگر چه در داخل کشور و یا از داخل به خارج کشور،‌ که در این مجموعه منظور از صادرات خروج کالا از قلمرو گمرکی کشور موردنظر است. 
صادرکننده
به هر شخص حقیقی و یا حقوقی که دارای کارت بازرگانی و یا مجوز وزارت بازرگانی بوده و اقدام به صدور کالا نماید صادرکننده اطلاق میشود.
صادرات از نظر خروج کالا از کشور به دو دسته تقسیم میشود :
1. صادرات قطعی
 2. صادرات موقت 
صادرات قطعی
صادرات قطعی عبارتست از ارسال کالا به خارج از قلمرو گمرکی کشور به منظور فروش یا مصرف در کشورهای خارجی ،‌صادرات قطعی از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض و مالیات معاف می باشد ولیکن مشمول هزینه های گمرکی است. 
هزینه های گمرکی
هزینه های گمرکی وجوهی است که میزان و شرایط آن با تصویب هیئت وزیران برای تخلیه و بارگیری ، انبارداری ، آزمایش و تعرفه بندی ، بدرقه کالا و خدمات فوق العاده تعیین میشود. کالای صادراتی از پرداخت هفتاد و پنج درصد هزینه بار بری و تخلیه و بارگیری و انبارداری معاف است. کالای کابوتاژی در گمرک مبدأ هزینه باربری را به مأخذ معین برای کالای صادراتی و در گمرک مقصد به مأخذ باربری کالای وارداتی خواهد پرداخت. ارائه گواهی پرداخت بهره مالکانه برای صدور محصولات فرعی جنگلی و مرتعی از سازمان جنگلها و مراتع کشور وزارت جهاد کشاورزی و ارائه گواهی پرداخت مابه التفاوت از سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان وزارت بازرگانی برای اقلام صادراتی مشمول ضروری می باشد. 
بیمه کالای صادراتی
گمرک ایران مکلف است کالای موجود در گمرک و بین راهی ترانزیت داخلی اداری را از هنگام تحویل گرفتن تا زمان تحویل دادن به صاحب آن یا نماینده او در مقابل خطرات ناشی از آتش سوزی،‌انفجار ، اشتعال بیمه کرده و حق بیمه متعلق را در موقع ترخیص از صاحبان کالا وصول کند . در صورتیکه کالای تحویل به گمرک در مقابل خطرات یاد شده به موجب بیمه نامه معتبر بیمه بوده و در موقع ورود کالا و تحویل به گمرک یک نسخه معتبر از بیمه نامه به گمرک مربوط تسلیم شده باشد تا زمانی که بیمه نامه مزبور دارای اعتبار بوده و مدت آن منقضی نشده باشد حق بیمه دریافت نخواهد شد. تشریفات گمرکی صادرات کالایی که در گمرک توقف نداشته و قبض انبار برای آن صادر نشده و بصورت حمل یکسره ترخیص میشود. در صورت تقاضای ذینفع بدون اخذ بیمه نامه یا هزینه بیمه حمل بلامانع است. ارزش کالا برای دریافت حق بیمه در مورد صادرات ارزش فوب کالای صادراتی می باشد که با توجه به برابری ارز با ریال ملاک محاسبه و دریافت حق بیمه و پرداخت غرامت به صاحب کالا می باشد. حق بیمه کالاهای صادراتی برای هر ماه 55% در هزار ارزش کالا می باشد. بیمه صادرات اختیاری است و صادرکننده می تواند کالای صادراتی خود را نزد هر شرکت بیمه که مایل باشد بیمه نماید. 
تشریفات صادراتی قطعی
برای صدور کالا از کشور قبل از هر چیز تهیه مدارک و اخذ مجوزهایی لازم است. صادرکننده کالا باید با در دست داشتن این اسناد و مدارک به گمرک محل صدور کالا مراجعه نماید. اسنادی که برای مراجعه به گمرک لازم است :
1. کارت بازرگانی صادرکننده
2. مجوز صدور (حسب مورد)چ
3. صورت عدلبندی
4. گواهی بهداشت (حسب مورد درخواست خریداران)
5. گواهی قرنطینه دامی و نباتی (حسب مورد درخواست خریداران)
6. گواهی استاندارد (حسب مورد)
7. معرفینامه یا وکالتنامه اظهارکننده کالا به گمرک
تبصره – رعایت تبصره یک ماده 14 قانون امور گمرکی مبنی بر گواهی مقام صلاحیتدار (دفتر اسناد رسمی) درخصوص امضاء واگذارنده قبوض انبار و اسناد حمل هنگامی که کالای صادراتی در گمرک واگذار میشود ضروری بوده و ضمیمه اظهارنامه می گردد.

صادرکننده کالا پس از تهیه مدارک لازم، می بایست کالا را به گمرک محل صدور حمل و پس از صدور قبض انبار، اظهارنامه صادراتی را در چهارنسخه تنظیم و تسلیم گمرک نماید که یک نسخه آن به منزله پروانه صادرات محسوب می گردد. در مواردی با تقاضای صاحب کالا و موافقت گمرک، عملیات ارزیابی و انجام تشریفات گمرکی کالای صادراتی را می توان در خارج از اماکن گمرکی انجام داد.

تبصره 1 – صدور قبض انبار برای کالای حمل یکسره صادراتی که با وسیله نقلیه وارد اماکن گمرکی شده و همان روز قبل از پایان وقت اداری تشریفات گمرکی آن به اتمام رسیده و از گمرک خارج میشوند ضرورت نداشته و در این رابطه تأیید مقدار و تعداد کالا توسط ارزیاب مربوطه کافی می باشد. در صورتیکه کالا بیش از یک روز در گمرک بماند صدرو قبض انبار ضروری است.

تبصره 2 – درخصوص صادرات میوه و تره بار چنانچه وزن کالا با وزن اظهاری تا 10% اختلاف داشته باشد پذیرش وزن اظهاری بالامانع است.

تبصره 3 – در مورد صادرکنندگان خوشنام که نام آنها از طریق اتحادیه صادرکنندگان کتبأ معرفی شده است به استثناء صادرات کالای نساجی از قبیل پوشاک، فرآورده های چرمی ، کف پوش ، پارچه و ... مرحله رؤیت کالا حذف می گردد. بدیهی است در صورت لزوم به طور اتفاقی از بعضی از آنها رؤیت به عمل خواهد آمد.

تبصره 4 – به منظور تسریع در انجام تشریفات ترخیص کالاهای صادراتی نیازی به کنترل اظهارنامه ها در واحدهای درب خروج و اطالعات انبارها ملاحظه نمیشود و مراجعه صادرکنندگان به واحدهای مورد اشاره از مراحل تشریفات صدور حذف میشود. 
تنظیم اظهارنامه کالای صادراتی
اظهارنامه کالای صادراتی متضمن اطلاعاتی به شرح ذیل است :
1. مشخصات صادرکننده کالا
2. مشخصات اظهارکننده کالا
3. مشخصات خریدار
4. کشور محل صدور
5. کشور مبدأ
6. شرایط معامله
7. مشخصات وسیله حمل و مبدأ بارگیری
8. مشخصات کالا از نظر نوع، تعرفه ، وزن ، تعداد یامقدار و ارزش صادراتی
9. مشخصات محموله (بسته ها ، نوع بسته ،‌مقدار، علامت ، وزن با ظرف)
10. ریز اقلام هزینه های گمرک
11. نام گمرک محل تسلیم اظهارنامه و شماره و مشخصات ثبت اظهرانامه در دفتر گمرک
12. محل برای مهر و امضاء‌و تأیید گمرک و مقامات گمرک
پس از تکمیل اظهارنامه، اظهارنامه و مدارک ضمیمه آن به قسمت احراز هویت گمرک تسلیم می گردد.
 تبصره – صادرکنندگانی که تحت پوشش بیمه ای صندوق ضمانت صادرات ایران قرار دارند جهت وصول خود به هنگام عدم پرداخت وجه کالا از سوی خریدار خارجی نیاز به درج مشخصات کامل خریدار یا نام ترخیص کننده کالا در گمرک کشور ورودی دارند. 
احراز هویت
دایره احراز هویت به موارد ذیل رسیدگی می نماید :
1. صحت اسناد و مدارک تسلیمی
2. صحت مندرجات از لحاظ نوع و تعرفه کالا و ارزش اظهار شده با اسناد
 3. صلاحیت صادر کننده 
دفتر ژورنال
بعد از رسیدگی دایره احراز هویت ، صادرکننده کالا می بایستی وجوه متعلقه (هزینه های گمرکی) را پس از واریز به بانک واخذ قبض مربوطه به قسمت ژورنال ارائه نماید. 
ارزیابی
بعد از واریز وجوه متعلقه ، اظهارنامه به دایره ارزیابی ارسال و بعد از تعیین ارزیاب کالا مورد ارزیابی قرار می گیرد. بعد از بازدید محتویات بسته ها و تطبیق آن از لحاظ نوع ، تعداد، ارزش و سایر اطلاعات موردنیاز چنانچه ایرادی مشاهده نشود، اظهارنامه امضاء ومهر شده و نسخه ای از اظهارنامه بعنوان پروانه صادراتی به صاحب کالا تحویل میشود تا نسبت به صدور کالا اقدام نماید.
1. رعایت بند 8 ماده 101 ا.ق.ا.گ در خصوص لاک و مهر اظهارنامه های صادراتی و رعایت ماده 109 آیین نامه آ.ق.ا.گ در مورد الصاق نمونه های کالا و کاتالوگ به اظهارنامه ها خصوصأ اظهارنامه های مربوط به کالاهای ورود موقت و صادرات از محل ورود موقت موضوع ماده 12 قانون م.ص.و و متقاضیان استرداد موضوع ماده 14 قانون م.ص.و ضروری است.
2. رعایت مفاد مادتین 107 و 108 آیین نامه آ.ق.ا.گ درخصوص ارزیابی دقیق، ظهرنویسی اظهارنامه و ثبت مشخصات کامل کالای ارزیابی شده و ارزیابان از درج عبارت کلی (مطابق لیست عدل بندی مخصوصأ در مورد اظهارنامه های فرش9 ضروری می باشد.
3. رعایت مفاد ماده 118 آیین نامه ا.ق.ا.گ مبنی بر حفظ و نگهداری اظهارنامه پس از تسلیم آن به گمرک
4. توجه به ارزش اظهار شده در مقایسه با ارزشهای ابلاغی گمرک ایران و دقت در صحت وزن محموله
5. هنگام قبول اظهارنامه صادراتی، نوع صادرات شامل
الف – صادرات عام
ب – مورد استفاده جهت تسویه موقت موضوع ماده 12 ق.م.ص و با قید شماره پروانه ورود موقت
ج – مورد استفاده جهت استرداد حقوق گمرکی و سود بازرگانی موضوع ماده 14 ق.م.ص و با قید شماره پروانه ورودی در خانه 44 اظهارنامه درج گردد. 
پیمان نامه ارزی
فرمی است که صادرکننده هنگام صدور کالا از کشور جهت تعهد فروش ارز حاصل از صادرات به بانکهای مجاز با اطلاع گمرک به بانک تسلیم می کند. از تاریخ 1/1/81 به موجب مصوبه شورای عالی توسعه صادرات غیرنفتی صادرات کلیه کالاها و خدمات از سپردن هرگونه پیمان و تعهدنامه ارزی معاف می باشند.
1. ثبت آمار صادرات غیرنفتی کشور براساس اظهارنامه صادرکنندگان و ارزشیابی و تأیید گمرک وفق قانون امور گمرکی صورت می پذیرد.
2. صادرکنندگانی می توانند از جوایز و تشویقهای مقرر در امر صادرات استفاده کنند که ارز حاصل از صادرات خود را به شبکه بانکی کشور واریز نموده و یا از محل صادرات نسبت به واردات کالا طبق مقررات اقدام نموده باشند.
3. کلیه صادرکنندگان رأسأ و مستقیمأ مجاز به واردات تمامی کالاهای مجاز به میزان ارز حاصل از صادرات برابر پروانه صادراتی می باشند. 
حذف برخی تشریفات گمرکی
گمرکات مرزی ملزم می باشند که در خصوص کالاهای صادرات غیرنفتی که در گمرکات داخل پروانه می گیرند و به مرزهای خارجی هدایت میشوند، از بازبینی مجدد محتویات محموله های صادراتی در مرزهای خروجی خودداری کنند و فقط در مواردی که سوء ظن قوی یا گزارش تخلف در محموله در میان باشد نسبت به بازبینی محتویات محموله برابر مقررات اقدام نمایند. در این زمینه و با عنایت به ضرورت رعایت اصل برائت، مأمور بدرقه از کالاهای صادراتی نیز – که در گمرکات داخلی پروانه میشوند – حذف شده است. 
مراحل صادرات در گمرک
1. معرفی کالا به گمرک
2. تسلیم اظهارنامه و اسناد لازم
3. ارزیابی کالا
4. صدور سند ترخیص
5. خروج کالا از کشور
در جهت تسهیل امر صادرات :
ارزیابی کالاهای صادراتی گاهی در محل کارخانه و یا در انبار واحد تولید کننده کالا بنا به درخواست ذینفع انجام می پذیرد.
صدور سند ترخیص کالا با توجه به تفکیک سرویس ارزیابی صادرات از واردات در کمترین زمان ممکن انجام میگیرد.
خروج کالا از کشور بدون بازبینی و کنترل مجدد و با اعتماد به صادرکننده انجام می پذیرد .
کالاهای سریع الفساد از قبیل میوه و تره بار (و در صورت لزوم سایر کالاها حسب مورد ) بدون تخلیه در انبار و بصورت حمل یکسره و یا بر روی وسیله حمل ارزیابی و صادر میشوند.
از پیامدهای مثبت اختصاصی شدن برخی گمرکات به صادرات کالاهای غیرنفتی می توان وجود کارشناسان و مأموران مجرب در این گمرکات را نام برد که به دلیل داشتن تخصص لازم و کافی ، کارهای گمرکی را با سهولت بیشتری انجام میدهند. همچنین در کلیه گمرکات کشور،‌انجام امور صادرات کالاهای غیرنفتی به هر صورت بر سایر امور اولویت خواهد داشت ونیز سرویس ارزیابی مخصوص صادرات ایجاد گردیده است. 
گمرکات تخصصی ویژه صادرات کالاهای خاص
1.پوست و سالامبور : گمرک جنوب تهران
2. فرش دستبافت : گمرکات غرب تهران ، شیراز، مشهد ، تبریز، زاهدان، کرمانشاه، اصفهان ، ارومیه ، بوشهر ، همدان ،کرمان ، مهرآباد ، بندرعباس ، جنوب تهران ، سهلان
3.زعفران : گمرکات مشهد ، یزد، نمایشگاهها، غرب تهران ، مهرآباد و شیراز
4.پسته : گمرکات کرمان، رفسنجان ، غرب تهران ،سهلان ، جنوب تهران ، شیراز، بندرعباس ، سیرجان ،مشهد ، تبریز اصفهان
نکات مهم :
1. صادرکننده ملزم به ارائه گواهی مبدأ به گمرک نمی باشد.
2. حذف ارزیابی کالاهای صادرکنندگان خوشنام با تأیید اتحادیه مربوطه مگر درموارد مشکوک
3. آزمایش کالاهای صادراتی بعد از صدور کالا در گمرکاتیکه که فاقد آزمایشگاه هستند.
4. صدور کالاهای دارای علامت استاندارد تحت ضوابطی بدون نیاز به ارائه گواهی استاندارد.
5. ارزیابی کالای صادراتی در صورتیکه صاحب کالا کتبأ تقاضا نماید می تواند در خارج از محوطه گمرکی در محل انبارهای ملکی یا استیجاری یا عمومی رسمی صاحب کالا صورت پذیرد . صادرات کالا از محل ورود موقت به دلیل نیاز به مطابقت کالای صادره با وارده از شمول این بند خارج می باشد.
6. گمرکات صادراتی در موقع بارگیری کالاهای صادراتی نسخه ای از سند حمل (بارنامه یا راهنمامه
CMR) صادره توسط حامل را اخذ و به اظهارنامه خروجی الصاق و لاک و مهر کرده و نگهداری نمایند.
7. در متن اظهارنامه های صادراتی ارزش کالا به دو صورت عددی و حروفی درج و پرفراژ بر روی پروانه های صادراتی خواهد شد. 
صادرات موقت
کالاهاییکه برای انجام منظوری، موقتی به خارج از کشور ارسال و پس از انجام منظور مورد نظر اعاده میشود، صادرات موقت نامیده میشود.

بخش اول :
کالاهای ایرانی که به منظور تعمیر یا تکمیل یا برای شرکت در نمایشگاهها به خارج از کشور ارسال و پس از انجام منظور اعاده میشوند.

از کالای مشمول این بخش ، خروج هر نوع کالای مجاز (تولید داخل یا وارداتی ) بصورت موقت نیاز به اخذ تعهدنامه ارزی نمی باشد و می توان با رعایت مقررات مربوطه و با تنظیم اظهارنامه و اجازه خرج برای تعمیر یا شرکت در نمایشگاه اقدام به صدور کالا نمود. در صورتیکه کالای مورد نظر برای مصرف داخلی وارد کشور شده باشد لازمست مجوز صدور قبلأ از وزارت بازرگانی اخذ شود. هرگاه کالا از انواع ممنوع الصدور یا غیرمجاز باشد پس از کسب اجازه از گمرک ایران در دو مورد اقدام به صدور موقت کالا نمود. در مورد کالای صادراتی موقت ماشین آلات و ابزار فنی که به منظور تعمیر یا تکمیل به خارج از کشور به گمرک ارائه می گردد موافقت وزارت صنایع و معادن درخصوص عدم امکان تعمیر یا تکمیل درداخل کشور نیاز نمی باشد. صاحبان کالا باید اظهارنامه را در دو نسخه تنظیم و تسلیم گمرک نموده و سپس کالا مورد ارزیابی قرار می گیرد و اخذ سپرده نیز ضرورتی ندارد. بعد از خاتمه ارزیابی به بسته ها و محتویات آنها پلمپ گمرک الصاق و پروانه صادرات موقت صادر و در متن پروانه مدتی را که (حداکثر 6 ماه ) بعد از انقضای آن کالا به کشور عودت داده شود قید وسپس در اختیار صاحب کالا جهت صدور قرار می گیرد.

تمدید پروانه صادرات موقت :
اگر منظور صاحب کالا از صادرات موقت در مدت اعتبار انجام نشود می تواند از گمرک صادرکننده پروانه تقاضای تمدید کند . گمرک صادرکننده پروانه به مدت سه ماه و مازاد بر آن تمدید مهلت با موافقت دفتر صادرات گمرک ایران می باشد. 
بخش دوم : وسایط نقلیه
وسایط نقلیه از نوع لکوموتیو ،‌واگن، هواپیما و حتی کشتی متعلق به کشور ایران که به طور منظم درخطوط بین ایران و کشورهای خارجی در حرکت هستند مشمول عنوان صادرات موقت می باشند. این وسایل از انجام تشریفات تسلیم اظهارنامه صدورموقت و تودیع پیمان ارزی و سپرده گذاری معاف و صرفأ به تسلیم اظهارنامه اجمالی یا ارائه و تسلیم یک نسخه مانیفست در هر مسافرت اکتفا میشود. درخصوص وسایط نقلیه و حتی چهارپایان و وسایل غیرموتور به طور کلی و نیز وسایط نقلیه شخصی می بایست اظهارنامه موقت و پروانه خروج موقت صادر شود. پروانه صدور موقت وسایط نقلیه موتوری و غیرموتوری به مدت یکسال اعتبار داشته و پروانه صدور موقت وسایل نقلیه شخصی سه ماه اعتبار دارد. و در فاصله این مدت وسیله نقلیه مذکور می توان به دفعات رفت و آمد نماید که در این مدت مراتب ورود و خروج در گمرک مرزی با قید تاریخ خروج و ورود پشت پروانه ثبت میشود. صدور پروانه خروج موقت وسایل نقلیه موتوری و غیرموتوری مذکور موکول به ارائه سند مالکیت و پروانه شناسایی صادره از نیروی انتظامی است. کلیه اسناد و مدارک قانونی وسیله نقلیه در پرونده ای که در مورد بنام مالک اتومبیل و به منظور خروج موقت تنظیم می گردد تا عودت وسیله نقلیه نزد گمرک نگهداری میشود. وکالتنامه های دستی و قولنامه ها و اسناد انتقال غیررسمی فاقد اعتبار قانونی بوده و مورد پذیرش گمرک نمی باشد. 
بخش سوم : ماشین آلات و تجهیزات
کلیه مؤسسات و شرکت ها می توانند اقدام به صادرات خدمات فنی ومهندسی و اجرایی نمایند و می بایست حسب مورد تشخیص صلاحیت توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی شوند. و مؤسسات فاقد رتبه بندی سازمان مدیریت و برنامه ریزی، توسط کمیته موضوع ماده 18 آیین نامه مقررات حمایتی دولت برای صادرات خدمات فنی و مهندسی خواهد بود. موسسات و شرکتهای صادرکننده خدمات مجازند ماشین آلات و تجهیزات موردنیاز فعالیت خود را با ارائه قرارداد از مرزهای مجاز کشور طبق رویه صادرات موقت خارج کنند. گمرک موظف است برای خروج ماشین الات وتجهیزاتی که صادرات قطعی آنها از کشور به هر شکل مجاز و یا مجاز مشروط می باشد (چنانچه برای اقلام مجاز مشروط مجوز لازم اخذ شده باشد) هیچگونه سپرده یا تضمینی مطالبه نکند. خروج موقت ماشین آلات و تجهیزاتی که صادرات قطعی آنها غیرمجاز می باشد و در مواردی که مجوزهای لازم برای اقلام مجاز مشروط اخذ نشده باشد ، منوط به اخذ سفته توسط گمرک، معادل ارزش صادراتی اقلام مذکور می باشد. کمیته ماده 18 آیین نامه مذکور متشکل از نمایندگان وزارت امور اقتصادی و دارایی ، سازمان برنامه و بودجه و دستگاه اجرایی ذیربط و عنداللزوم تشکل صنفی – تخصصی مربوط در خصوص موارد زیر اتخاذ تصمیم می نماید:‌
الف – تشخیص صلاحیت مؤسسات و شرکتهای فاقد رتبه بندی
ب – تعیین نوع و میزان قابل خروج مصالح، تجهیزات و ماشین الاتی که صادراتشان (دایمی یا موقت ) نیاز به مجوز دارد و با مشکل صدور مجوز از طرف دستگاههای اجرایی ذیربط روبرو شده اند.
پ – تعیین میزان ارزی قابل بازگشت هر قرارداد و همچنین نحوه بازگشت ارز حاصل از صدور کالاهایی که در چارچوب قرارداد به صورت قطعی از کشور خارج شده اند.
ت – تعیین نوع و میزان مصالح،‌ تجهیزات و ماشین آلاتی که به منظور ایجاد پایگاه یا شعبه، توسط مؤسسات و شرکتهای آیین نامه بصورت قطعی،‌قابل خروج از کشور می باشند.
امور مربوط به صادرات خدمات فنی ومهندسی در چارچوب آیین نامه اجرایی ماده 117 قانون برنامه سوم توسط وزارت بازرگانی (مرکز توسعه صادرات ایران) پیگیری و انجام میشود. (بابت ماشین آلات و تجهیزات و ابزار موردنیاز)

بخش چهارم:
دامهایی که برای تعلیف به طور موقت از کشور خارج میشوند مشمول عنوان صادرات موقت بوده و در ورود از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض معاف می باشند . نتایج دامهای مذکور که در مدت تعلیف بوجود آمده اند نیز در بازگشت از پرداخت وجوه مزبور معاف است. تشریفات خروج و معاودت این دامها تابع مقررات آیین نامه مخصوص تعلیف اغنام و احشام مصوب هیئت وزیران می باشد. 
کارت بازرگانی
مبادرت به امر صادرات بصورت تجاری مستلزم داشتن کارت بازرگانی است که توسط اتاق بازرگانی و صنایع ومعادن صادر و به تأیید وزارت بازرگانی می رسد.کارت بازرگانی سندی است که به موجب آن می توان اقدام به صادرات و واردات کالا نمود و بنام متقاضیان اعم از اشخاصی حقیقی (ایرانی و غیرایرانی) ، اشخاص حقوقی صادرمی گردد. صادرکنندگان کالا و خدمات دارای کارت بازرگانی باشند یا نباشند در طول اجرای برنامه سوم توسعه (بند ب ماده 113) مشمول پرداخت عوارض و مالیات علی الحساب نخواهند بود. کلیه شرکتهای تعاونی کارت بازرگانی خود را صرفأ از اتاقهای تعاون جمهوری اسلامی ایران دریافت می نمایند. 
موارد معافیت از داشتن کارت بازرگانی
1. شرکت تعاونی مرزنشینان برای ورود کالاهای موردنیاز خانوارهای مرزنشین طبق فهرست مربوط و به تعداد، مقدار و ارزش تعیین شده و صدور کالا در ازای کالاهای وارداتی
2. ملوانان ایرانی شاغل در شناورهایی که بین سواحل ایران و سایر کشورها در تردد هستند، برای ورود کالاهای موردنیاز خانواده خود به تعداد، مقدار و ارزش تعیین شده
3. پیله وران برای ورود کالاهای قابل ورود مورد نیاز استان خود و استانهای همجوار در صورت اخذ کارت پیله وری و مجوز ورود ازاداره بازرگانی شهر یا استان مربوط
4. کارگران ایران شاغل در خارج از کشور در صورت داشتن کارنامه شغلی از وزارت کار و امور اجتماعی طبق فهرست مربوط به تعداد، مقدار و ارزش تعیین شده
5. کالاهایی که ورود و صدور آنها به تشخیص گمرک برای فروش می باشند. 
ملاک تجاری بودن کالا
کالاهایی که به تشخیص گمرک ایران برای فروش، وارد یا صادر می گردند، اعم از اینکه به همان شکل یا پس از انجام عملیات (تولیدی، تفکیک و بسته بندی) به فروش برسند تجاری تلقی خواهند شد.
الف – نمونه های تجاری و تولیدی و نمونه برای بررسی و آزمایش در حدی که می تواند نمونه تلقی شود به تشخیص گمرک ایران .
ب – ماشین آلات ، تجهیزات ، اجزاء و قطعات مربوط مورد نیاز واحدهای تولیدی فاقد کارت بازرگانی که در مواقع لزوم در حد نیاز خود با تشخیص وزارت بازرگانی رأسأ وارد می نمایند.
پ – عملیات ورود و صدور کالا توسط دستگاههای اجرایی دارای ردیف بودجه منطبق با وظایف و در جهت نیل به اهداف آن دستگاه با اطلاع وزارت بازرگانی که برای تأمین نیاز و نیل به اهداف عمومی آن دستگاه انجام میشود. در موارد خاص که وزارت بازرگانی تشخیص میدهد ورود کالا برای عملیات تجاری است ضمن توقف جریان ، مراتب را به هیئت دولت گزارش می نماید.
ت – صدور کالا توسط صادرکنندگان مبتدی برای یک دوره حداکثر 6 ماهه در آغاز کار با مجوز وزارت بازرگانی
ث – وسایل و ملزومات مورد نیاز واحدهای تحقیقاتی ، علمی , پزشکی ، آموزشی،‌ آزمایشگاهی، کاتالوگ ، بروشور، کتابچه حاوی مشخصات فنی و تجاری کالا، نقشه های فنی و نمونه های فاقد بهای ذاتی، کالاهای مورد نیاز پیمانکاران ومشاوران با تشخیص وزارت بازرگانی . 
تقسیم بندی کالاهای صادراتی
کالاهای صادراتی و وارداتی به سه گروه تقسیم میشوند‌:
1. کالای مجاز – کالایی است که صدور یا ورود آن با رعایت ضوابط نیاز به کسب مجوز ندارد.
2. کالای مشروط – کالایی است که صدور یا ورود آن با کسب مجوز امکان پذیر است.
3. کالای ممنوع – کالایی است که صدور یا ورود آن به موجب شروع مقدس اسلام (به اعتبار خرید و فروش یا مصرف ) و با به موجب قانون ممنوع گردد.
به موجب بخشنامه شماره 7904208 مورخ 17/3/79 اداره کل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی،‌صادرات کلیه اقلام (تولید داخلی) به استثناء اقلام یارانه ای - اقلام دامی یا نباتی که جنبه ذخایر ژنتیک یا محافظت محیط زیست دارند – اشیاء عتیقه و میراث فرهنیگ – پنبه ،‌پوست خام ، سالامبور ، وت بلو،‌ کرک خام بزی، فرآورده های نفتی ، الکیل بنزن و محصولات پتروشیمی – شمش مس، شمش آلیاژهای مس ، کاتد و آند مس، شمش فولاد و شمش آلومینیوم ، قراضه و ضایعات فلزی ، جوبه هر شکل ،‌دانه های روغنی، خوراک طیور،‌ پوکه آمپول و سرنگ .دولت می توان بنا به مقتضیات و شرایط خاص زمانی با رعایت قوانین مربوطه صدور بعضی ازکالاها را ممنوع نماید. 
فهرست کالاهای ممنوع الصدور
1. به موجب بند 1 مصوبه قانون شورای انقلاب مصوب 22/10/58 صدور هرگونه اشیاء عتیقه و هنری از کشور ممنوع است . این ممنوعیت شامل تابلو و آثار هنرهای تجسمی معاصر (مربوط به پنجاه سال اخیر) نمیشود.
2. صدور هیزم وذغال چوب ممنوع است.
3. صدور انواع قالی و قالیچه که با الیاف مصنوعی یا مخلوطی از استاندارد و آنهایی که تار و پودشان از الیاف مصنوعی باشد ممنوع است. 
نحوه صدور کتب، نشریات، فیلم، نوار ،‌تابلو نقاشی و سایر آثار فرهنگی هنری
صدور و کتب و نشریات ، فیلم و نوار که نشر و پخش آنها در کشور ممنوع نیست مجاز است. صدورتابلو نقاشی و سایر اثار فرهنگی با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجاز می باشد. خروج اقلام فرهنگی زیر تا سقف یک تن، نیاز به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارد :
1. کتاب به زبان فارسی و غیرفارسی
2. پوستر
3. بروشور
4. کارت ویزیت
5. جزوه های درسی
6. تقویم دیواری و جیبی
7. کارت پستل
8. لیبل
9. متون تبلیغاتی فرهنگی
خروج آثار صوتی و تصویری و رایانه ای ، شامل نوار کاست ،‌نوار
DVD، CD، VHS و نیز آثار مکتوب ،‌شامل کتاب و مطبوعات بصورت همراه مسافر بدون اظهارنظروزارت پست و تلگراف و تلفن و با رعایت سایر مقررات از مرزهای کشور به خارج، بلامانع است. خروج آثار صوتی به خارج از کشور از طریق پست نیاز به مجوز وزارت پست و تلگراف و تلفن ندارد. 
خروج کالا برای شرکت در نمایشگاه خارجی
برگزاری نمایشگاه به نام جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور و همچنین برگزاری نمایشگاه بین المللی در داخل کشور به منظور معرفی و عرضه محصولات و فرآورده های ایرانی و خارجی منوط به کسب مجوز از وزارت بازرگانی و برگزاری نمایشگاه نظامی منوط به کسب مجوز از وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح است. کالاهایی که با مجوز وزارت بازرگانی به میزان متعارف به منظور عرضه در نمایشگاههای خارجی ، به خارج از کشور ارسال می گردد بدون مطالبه کارت بازرگانی و مجوز صدور و بدون سپرده پیمان ارزی با رعایت سایر مقررات ،‌قابل خروج از کشور می باشند.

ارسال نمونه کالا :‌
ارسال کالا اعم از ساخت داخل یا خارج بعنوان نمونه تجاری، یا برای آزمایش ، تجزیه یا تعمیر در صورتیکه حجم تجاری نداشته و از انواع ممنوع الصدور شرعی یا قانونی نبوده و از نوع عتیقه نیز نباشد بدون مطالبه کارت بازرگانی و مجوز صدور بلامانع است و مازاد بر آن با کسب مجوزهای لازم و رعایت مقررات مربوط میسر خواهد بود. در صورتیکه خروج کالا از این طریق در رابطه با کالاهایی درمجموع بصورت یک جریان تجاری درآید وزارت بازرگانی می تواند فهرست آن کالاها را برای جلوگیری از خروج آنها به گمرکات اعلام نماید. 
صدور کالا از طریق پست
ارسال کالا از طریق پست با جنبه غیرتجاری به استثنای کالاهایی که شرعأ یا قانونأ ممنوع الصدور هستند بدون مطالبه کارت بازرگانی ومجوز صدور به هر میزان از لحاظ قیمت با رعایت سایر مقررات مجاز است. چنانچه خروج برخی کالاها از این طریق بصورت یک جریان تجاری درآید وزارت بازرگانی می تواند فهرست کالاهای مذکور را برای جلوگیری از خروج آنها به گمرک اعلام نماید.
 تبصره- سقف میزان کالای خارجی قابل ارسال از طریق پست حداکثر 80 دلار برای هر نفر خواهد بود. 
مقررات مربوط به محمولات ومراسلات پست بین المللی
مرسولات پستی به کلیه اشیاء اطلاق میشود که بر طبق قوانین پستی داخل یا بین المللی توسط پست قبول،‌مبادله و توزیع میشود.
مرسولات پستی دو نوع است : مراسلات وامانات
مراسلات پستی عبارت است از نامه ، کارت پستی مطبوعات، بسته های کوچک، نمونه های تجارتی،‌ فنوپست نوار و صفحه پرشده و همانند و مطبوعات برجسته مخصوص نابینایان
امانات پستی عبارتست از کلیه بسته های پستی به استثنای نامه و کارت پستی که از لحاظ وزن بسته بندی و کرایه پستی تابع شرایط خاصی بوده و معمولأ مخصوص بسته هایی با وزن تا 20 کیلوگرم به طریق زمینی و با وزن تا 10 کیلوگرم به طریق هوایی می باشد. 
نظارت و بررسی گمرکی مراسلات ارسالی به خارج از کشور
کلیه مراسلات ارسالی به خارج از مشمول بررسیهای گمرکی هستند باید فرمهای مربوطه برای امانات که توسط فرستندگان تکمیل میشود ،همراه باشد. فرمهای یاد شده که اظهارنامه های گمرکی مرسولات پستی تلقی و بررسی گمرکی براساس آن انجام میشود توسط ادارات پست در اختیار فرستندگان قرار داده میشود. در نقاطی که واحد گمرکی تشکیل شده است نمایندگان گمرک در باجه های پستی مرسولات پستی مشمول مقررات گمرکی را نظارت می کنند واین نظارت با زدن مهری که از طرف گمرک تهیه شده بر روی مرسولات پست اعمال و مشخص میشود. در نقاطی که واحد گمرکی وجود ندارد مأموران پست به نیابت از طرف گمرک مراسلات و امانات را قبول و به دفاتر پست ارسال می دارند.

تجدید ارزیابی امانات و مراسلات پستی :
نمایندگان گمرک مرسولات قبول شده را با توجه به فرمهای مربوطه همراه آنها کنترل و در صورت مشکوک بودن می توانند بازکردن آنها را جهت تطبیق محتوی بسته با فرم همراه مرسوله را از مأمور پست دفتر مبادله بخواهند در صورت مشاده خلاف می توانند بسته را برگشت داده و در صورت ممنوع الصدور بودن ضبط و طبق مقررات مربوطه اقدام نمایند. 
کالای همراه مسافر خروجی
مسافران خروجی اعم از اینکه ایرانی باشند یا خارجی ، می توانند علاوه بر وسایل سفر و لوازم شخصی ، کالاهای ایرانی به هر میزان و کالای غیرایرانی تا سقف مقرر در آیین نامه مسافران ورودی (80 دلار) را همراه ببرند مشروط برآنکه هر دو گروه کالا جنبه تجاری پیدا نکند.
تبصره 1 – خروج اشیاء عتیقه وکتب خطی ممنوع است.
تبصره 2 – خارجیانی که بطور رسمی در ایران به کار یا تحصیلات حوزوی یا دانشگاهی اتشغال دارند در پایان کار یا تحصیل می توانند لوازم منزل خود را در حد متعارف بدون ارائه مجوز یا کارت بازرگانی از کشور خارج نمایند.
مسافرین عازم خارج کشور،
مجازند کلیه کالاهای ساخت داخل که جنبه تجاری نداشته باشد به استثنای موارد زیر را به همراه خود از گمرکات خارج نمایند.
1. خروج فرش دستبافت به همراه مسافر ، تا سقف بیست متر مربع، مجاز بوده و محدودیتی از نظر تعداد قطعات فرش همراه مسافر در سقف متراژ ذکر شده ، وجود نخواهد داشت.
2. خروج فرش دستبافت به همراه مسافر به کشور امارات متحده عربی و سایر کشورهای حوزه خلیج فارس ،‌در سقف مندرج در بند 1 بلامانع است.
تبصره – خروج فرش همراه مسافر به مقصد کشورهای زیارتی عراق، سوریه و عربستان سعودی کماکان ممنوع می باشد.
3. خروج فرش همراه مسافر،‌ علاوه بر مرزهای هوایی، از مرزهای زمینی و دریایی نیز مجاز می باشد.
4. خروج فرشهای نفیس ، عتیقه و یا سایر اشیای مشابه که جنبه میراث فرهنگی داشته باشد، به همراه مسافر ممنوع است.
5. اقلام ساخته شده از طلا و نقره ، مشمول مقررات خاص خود می باشد.
6. خروج اقلام صنایع دستی به اسثنای فرش دستباف به همراه مسافر بلامانع است.
7. خروج خشکبار به همراه مسافر بلامانع است به استثنای پسته که به ازای هر گذرنامه حداکثر 10 کیلو و زعفران که به ازای هر گذرنامه حداکثر یکصد گرم مجاز بود.
8. محدودیت فوق به استثنای بندهای 4 و 5 شامل جهانگردانی که دارای گذرنامه خارجی می باشند نمیشود.
تبصره – در صورتیکه کالاهای همراه جهانگردان خارجی ،در مقیاس تجاری باشد ، خروج آن در برابر ارایه اعلامیه فروش ارز به سیستم بانکی بلامانع خواهد بود. به موجب بند 7 مصوبه شماره 80698/ت 19476 مورخ 28/12/76 هیئت وزیران (وزارت بازرگانی مجاز است نسبت به اعمال محدودیت در خروج آن دسته از کالاهای همراه مسافر که به صادرات رسمی کشور لطمه می زنند، اقدام نماید. )
تصویب نامه هیئت وزیران، در خصوص نحوه ومیزان کالاهای قابل خروج توسط اتباع خارجی به شماره 28530/ت 24890 هـ مورخ 19/6/80
1. خروج کالاهایی که پیمان سپاری ارزی ندارند به هر میزان به همراه هر تبعه خارجی مجاز است.
2. خروج کالاهایی که پیمان سپاری ارزی دارند تا میزان یک هزار دلار به همراه هر تبعه خارجی مجاز است.
3. کالاهای یارانه ای از شمول این مصوبه مستثنی بوده و دستورالعمل اجرایی این تصویبنامه توسط وزارت بازرگانی تهیه و ابلاغ می گردد.
دستورالعمل اجرایی تصویبنامه شماره 28530/ت 24890 هـ مورخ 19/6/80 هیئت وزیران
1. خروج کالاهایی که مشمول پیمان ارزی نیستند به هر میزان به همراه هر تبعه خارجی با رعایت سقف غیرتجاری بدون ارائه کارت بازرگانی و بدون مجوزهای متداول برای صادرات بلامانع می باشد.
تبصره – کالاهای یارانه ای از شمول این بند مستثنی می باشد.
2. خروج کالاهایی که مشمول پیمان ارزی است براساس تصریح بند 2 مصوبه، فقط به میزان ارزش 1000 دلار ، بدون ارائه کارت بازرگانی و اخذ مجوزهای مقرر،‌ متوسط هر تبعه خارجی مجاز خواهد بود.
3. مبنای ارزیابی کالاهای قابل خروج، با استفاده از نرخهای مندرج در لوحهای فشرده (
CD) مرکز توسعه صادرات می باشد،‌ در مواردی که در لوح مذکور قیمت کالا وجود نداشته باشد براساس ارزیابی گمرک ایران ،‌عمل خواهد شد.
4. خروج کالاهای یارانه ای و اساسی و کالاهای موضوع بخشنامه شماره 7904208 مورخ 17/3/79 اداره کل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی از شمول این بخشنامه خارج است.
5. بدیهی است خروج اشیاء عتیقه و کتب خطی و همچنین کالاهایی که صادرات آنها از نظر شرعی و یا قانونی ممنوع است مشمول این دستورالعمل نمی باشد.
دستورالعمل اجرایی صادرات همراه مسافر به جمهوری های مشترک المنافع (
CIS)
موضوع بند 24 تصویبنامه شماره 35985/ت 20035 هـ مورخ 3/6/77 هیئت محترم وزیران
ماده 1 – توریستها و اتباع کشورهای مستقل مشترک المنافع که به جمهوری اسلامی ایران مسافرت می نمایند مجاز خواهند بود برابر مقدار ارزی که به سیستم بانکی کشور اظهار و اعلامیه ارزی دریافت داشته اند،‌اقدام به خروج کالاهای مجاز صادراتی به همراه خود از کشور نمایند.
تبصره یک – خروج کالا تا سقف 1000 دلار توسط واجدین شرایط ماده یک نیاز به اظهار به سیستم بانمکی کشور و دریافت اعلامیه ارزی ندارد.
تبصره دو – نرخ خرید ارزی مسافرین فوق ، قیمت ارز واریزنامه ای در روز قبل (نرخ صادراتی + قیمت واریزنامه در بازار بورس) خواهد بود.
تبصره سه – خروج کالا همراه مسافر به هر میزان نیاز به مجوز و گواهیهای رایج ندارد.
تبصره چهار – خروج کالاهای صادراتی مجاز برای مسافرین کشورهای
CIS نیاز به ارائه کارت بازرگانی ندارد.
تبصره پنج – مبنای ارزیابی کالاهای همراه مسافر ،‌نرخهای مصوب کمیته دائمی قیمت گذاری کالاهای صادراتی مستقر در مرکز توسعه صادرات ایران می باشد.
تبصره ش – در زمان خروج کالا ، در هر مورد که نرخ مصوب اعلام نگردیده باشد جهت جلوگیری از بروز هرگونه مشکل برای مسافرین ،‌تعیین نرخ برعهده گمرک مربوطه می باشد.
ماده 2 – مسافران ایرانی عازم کشورهای مستقل مشترک المنافع (
CIS) مجاز به خروج کالاهای مجاز صادراتی به همراه خود به میزان 500 دلار می باشند. خروج کالا بیش از این مبلغ تنها زمانی مجاز است که با ارز منشأ خارجی و طبق اعلامیه ارزی بانکهای ارزی صورت پذیرد.
تبصره یک – ترددهای مرزی نیز شامل مقررات فوق می باشد.
تبصره دو – خروج اینگونه کالاها به هر میزان نیاز به ارایه مجوز و گواهیهای رایج صادرات ندارد.
تبصره سه – مبنای ارزیابی کالاهای همراه مسافر ،‌نرخهای مصوب کمیته دایمی قیمت گذاری کالاهای صادراتی مستقر در مرکز توسعه صادرات ایران می باشد.
ماده 3 – گمرک ایران آمار صادرات مسافری را در سرفصل معین و به صورت ارزی، همه ماهه به همراه آمار صادرات غیرنفتی کشور اعلام خواهد نمد.

بخشنامه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درخصوص ایجاد تسهیلات برای خروج ادوات موسیقی ساخت داخل توسط مسافرین به شماره 1926/12 مورخ 1/4/79
خروج کلیه سازها و ادوات موسیقی (ساخت داخل ) از تاریخ اول تیرماه سال جاری توسط مسافرین عازم به خارج از کشور،‌از نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بلامانع خواهد بود. در صورت مواجهه مأمورین گمرک با مواردمشکوک به ارزشمند بودن از نظر میراث فرهنگی،‌مراتب را به سازمان میراث فرهنگی کشور اعلام و نظر آن سازمان را در هر مورد، اختصاصأ جویا شوند.

بخشنامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در خصوص ضوابط خروج مصنوعات طلا و نقره توسط اشخاص جهت مصارف غیرتجاری (همراه مسافر) به شماره ن / 2018 مورخ 12/6/70
1. خروج زیورالات شخصی همراه مسافر ،‌حداکثر تا میزان 150 گرم از انواع مصنوعات طلا مجاز خواهد بود. چنانچه زیورآلات موردبحث مزین به سنگهای گرانبها از قبیل الماس، زمرد و برلیان باشد،‌ نبایستی وزن نگین ، منصوب به آنها از اجزاء قیراط (کمتر از قیراط) تجاوز کند.
2. خروج مصنوعات و ظروف نقره بعنوان هدیه و سوغات توسط مسافر حداکثر تا میزان سه کیلوگرم مجاز می باشد . مشروط بر اینکه اشیاء مذکور از زمره آثار فرهنگی وتاریخی محسوب نگردد.
ضوابط ناظر بر صادرات کالاهای مشمول اجرای اجباری استاندارد :‌
1. فهرست کالای مشمول اجرای اجباری استاندارد برای صادرات
الف – کلیه محصولات صنعتی که تولید و عرضه آنها در داخل کشور ،‌مشمول اجرای اجباری استاندارد می باشد.
ب – شش قلم کالای کشاورزی شامل : پسته و مغزپسته ، کشمش، زیره ،‌زعفران، خرما و برگه زردآلو
2. ضوابط ناظر بر اجرای استانداردهای اجباری کالاهای صادراتی
الف – برای صادرات کالای ردیف (الف – 1 ) که دارای علامت استاندارد ایران باشند، ارائه گواهینامه دیگری از مؤسسه استاندارد ضرورت ندارد. در صورتیکه تولید کنندگان کالاهای مذکور ،‌در مراحل دریافت پروانه کاربرد علامت استاندارد ایران باشند، برای هر محموله صادراتی خود،‌می توانند از ادارات کل استاندارد استان محل گواهینامه انطباق با استانداردملی ایران را دریافت نمایند.
ب – در صورتیکه خریدار خارجی ، کالا را براساس استاندارد کشور مقصد و یا استاندارد کشور دیگری سفارش داده باشد،‌ارائه تأییدیه انطابق کالا با استاندارد مذکور که توسط یکی از شرکتهای بازرسی تأیید صلاحیت شده این مؤسسه و یا شرکت بازرسی تعیین شده از سوی خریدار،‌ صادر شود کافی است و نیازی به ارائه گواهینامه دیگری از سوی مؤسسه استاندارد نخواهد بود.
ج – در موارد زیر نیاز به ارائه گواهینامه استاندارد نمی باشد :‌
- صادراتی که از طریق اعتبار اسنادی مورد پذیر نظام بانکی صورت می گیرد (غیر از روغن موتور و روغنهای صنعتی)
- کالاهایی که از طریق مرز هوایی صادر میشود (غیر از زعفران)
- کالاهایی که صادرکنندگان نمونه سالهای 77-78 و 79 و صرفأ در حوزه تخصصی خود،‌طبق اعلام مرکز توسعه صادرات ایران، صادر می نمایند تا پایان دوره اعتبار کارت صادرکننده نمونه .
- کالاهایی که برای بازاریابی یا ارائه در نمایشگاه های خارجی از کشور با تأیید مرکز توسعه صادرات ایران صادر میشوند.
- دارندگان کارت عضویت در اتحادیه صادرکنندگان پوست، سالامبور و چرم ایران و اتحادیه صادرکنندگان روده ایران ،‌جهت صادرات کالاهای تحت پوشش آن اتحادیه ها (از قبیل پوست، سالامبور و روده) نیاز به ارائه گواهی استاندارد ندارند.
- صدور کالاهای مشمول اجرای اجباری استاندارد ،‌ جهت بازاریابی یا ارایه در نمایشگاههای خارجی از کشور با تأیید مرکز توسعه صادرات ایران، نیاز به گواهینامه استاندارد ندارد.
درخصوص ضرورت کنترل محموله های صادراتی مشمول مقررات اجباری استاندارد در گمرکات
1. تاریخ اعتبار پروانه کاربرد علامت استاندارد ایران
2. جعلی نبودن پروانه کاربردعلامت استاندارد (موارد مشکوک از استاندارد استانها استعلام گردد)
3. اعلام تاریخ انقضای مصرف شماره ، پروانه بهره برداری،‌ علامت استاندارد ایران بر روی کالا و بسته بندی مناسب.
4. در صورت نداشتن پروانه کاربرد علامت استاندارد معتبر، ارائه گواهی صادراتی از شرکتهای بازرسی مورد تأیید مؤسسه یا ادارات کل استاندارد استانها ضروری است.
بالا
بخش دوم : واردات
واردکننده کالا
وارد کننده کالا شخصی حقیقی یا حقوقی میباشد که نسبت به ورود کالاهای مورد مصرف در داخل کشور طبق مجوزهای مربوطه اقدام مینماید و میبایست از مقررات وقانون تجارت کشور خود بطور کامل و از مقررات و قانون تجارت کشور فروشنده نیز مطلع باشد . برای واردات داشتن کارت بازرگانی ، کد اقتصادی و چنانچه واحد تولیدی باشد ، داشتن پروانه بهره برداری یا پروانه تولید الزامی است .

کارت بازرگانی
کارت بازرگانی سندی است که به موجب آن میتوان اقدام به صادرات و واردات کالا نمود و توسط شعب اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران در تهران یا شهرستانها بنام متقاضیان اعم از اشخاص حقیقی (ایرانی و غیرایرانی) ، اشخاص حقوقی ،‌ صادر و در صورت تایید توسط واحد صدور کارت بازرگانی معتبر می‌باشد . ضوابط و شرایط و نحوه تمدید آن طبق آئیننامه اجرائی خواهد بود که به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید .
اشخاص و کالاهای ذیل نیاز به ارائه کارت بازرگانی ندارند :
1 – شرکتهای تعاونی مرزنشینان
2 – ملوانان ایرانی شاغل در شناورهائی که بین سواحل ایران و سایر کشورها در تردد هستند .
3 – پیله وران برای ورود کالاهای قابل ورود نیاز استان خود و استانهای همجوار در صورت اخذ کارت پیله وری و مجوز ورود از اداره بازرگانی شهر یا استان مربوطه .
4 – کارگران ایرانی شاغل در خارج از کشور در صورت داشتن کارنامه شغل از وزارت کار و امور اجتماعی .
5 – کالاهائی که ورود آنها به تشخیص گمرک برای فروش نمی‌باشد .
6 – کالاهای مسافری .
7 – کالاهای هدیه و سوغات که از طریق پست وارد می‌شوند .
کالاهای تجاری
کالاهایی که به تشخیص گمرک برای فروش ، وارد یا صادر می‌گردد ، اعم از اینکه به همان شکل یا پس از انجام عملیات تولیدی ، تفکیک و بسته بندی به فروش برسد تجاری تلقی خواهد شد . 
تشریفات مربوطه به خرید کالا
خریدار (وارد کننده) کالا به توجه به محلهای خرید و شرایط مربوط که قبلا از طرق مختلف پیش‌بینی و بررسی نموده است ، اقدام به خرید می‌نماید . نحوه خرید از بازارهای خارجی و از طریق نمایشگاههای بین‌المللی ، بروشورهای تحقیقی و اتاق بازرگانی در ایران انجام می‌گیرد . خرید بخش دولتی بیشتر از طریق مناقصه و بخش عمومی بیشتر از طریق استعلام بهاء انجام می‌پذیرد . 
روشهای خرید کالا
روشهای خرید کالا براساس اینکوترمز 1990 به شرح زیر است :
EXW تحویل کالا در محل کار EXW
FOB تحویل کالا روی عرشه کشتی یا روی کامیون BOARD) (FREE ON
FAS تحویل کالا کنار کشتی (FREE ALONGSIDE SHIP)
FCA به صورت تحویل در محل مقرر به حمل کننده (FREE CARRIER)
CFR قیمت کالا و کرایه تا بندر مقصد (COST AND FREIGHT)
CIF قیمت کالا و کرایه و بیمه تا بندر مقصد (COST,INSURANCE AND FREIGHT)
CPT پرداخت کرایه حمل تا مقصد (CARRIAGE PAID TO)
DAF تحویل کالا در مرز DELIVERED AT FRONTIER
DES تحویل کالا روی عرشه کشتی در بندر مقصد DELIVERED EX SHIP
DEQ تحویل کالا روی اسکله در بندر مقصد DELIVERED EX QUAY
DDU تحویل کال در محل مقرر در مقصد بدون ترخیص و پرداخت حقوق و عوارض
گمرکی
DELIVERED DUTY UNPAID
DDP تحویل کال در محل مقرر در مقصد ب ترخیص و ب پرداخت حقوق و عوارض
گمرکی
DELIVERED DUTY PAID
مراحل ثبت سفارش
مراحل انجام ثبت سفارش جهت واردات کالا عبارت است از :
1 – آگاهی از تعرفه کالای مورد ثبت سفارش . (صاحب کالا قبل از ورود کالا چنانچه تعرفه صحیح کالای خود را نداند یا در تشخیص آن تردید داشته باشد ، میتواند از گمرک ایران تعرفه صحیح کالای خود را استعلام نماید .)
2 – اخذ پروفرما از فروشنده کالا .
3 – مراجعه به معاونت بازرگانی خارجی جهت تکمیل فرم ثبت سفارش .
4 – اخذ مجوز ورود کالا طبق جدول مقررات صادرات و واردات از سازمانهای ذیربط .
5 – مراجعه به شرکت بیمه و اخذ بیمه نامه
6 – اقدام به ثبت سفارش در بانک واسطه معامله بمنظور ثبت سفارش کالا (پس از تکمیل فرم تقاضا برای گشایش اعتبار بانضمام فرم بانکی و پروفرما و بیمه‌نامه اجازه نامه نسبت به پرداخت حق ثبت سفارش اقدام گردد . 
حق ثبت سفارش
حق ثبت سفارش عبارت از میزان و مبلغی است که به موجب قانون بودجه هر سال تعیین می‌گردد و به بعضی کالاهای وارده به کشور اعم از اینکه از طریق سیستم بانکی یا خارجی ازسیستم بانکی سفارش گردیده باشند ، تعلق می‌گیرد که مبلغ
CIF(فوب + کرایه و بیمه‌نامه) و به میزان هر دلار 275 ریال (براساس 1379) وصول می‌شود . حق ثبت سفارش ممکن است در زمان گشایش اعتبار در بانک پرداخت گردد و یا در زمان ترخیص کالا در گمرک وصول شود. در ضمن برای کلیه کالاها صرفنظر از تاریخ ورود کالا یا اظهار به گمرک ، حق ثبت سفارش به میزان مقرر در زمان ثبت سفارش پرداخت خواهد شد .
کالاهائی که از پرداخت حق ثبت سفارش معاف هستند عبارتند از :
1 – کالاهای مسافری
2 – کالاهای هدیه و سوغات وارده از طریق پست
3 – به موجب تبصره 14 قانون بودجه سال 1379 کالاهای اساسی شامل (گندم ، قند ، شکر ، چای ، روغن نباتی ، برنج ، گوشت قرمز ، شیر ، کود و سم و بذر ، واکسن ، سموم دامی) اعم از یارانه‌ای و غیریارانه‌ای و کاغذ و کالاهای وارداتی مربوط به طرحهای بیع متقابل و سرمایه‌گذاری خارجی و خرید خارجی بخش فرهنگ از جمله صدا و سیما از حق ثبت سفارش معاف می‌باشند . 
واردات
واردات کالا به دو منظور صورت می‌پذیرد که عبارت است از :
الف – ورود قطعی
ب – ورود موقت
الف ) واردات قطعی
منظور از واردات قطعی ، کالاهائی هستند که برای مصرف یافروش سفارش شده و به کشور وارد و با انجام تشریفات قطعی گمرکی ترخیص می‌شوند .
انواع واردات عبارتند از :
1 – واردات در مقابل صادرات (ارز صادراتی غیرنفتی)
2 – واردات به صورت گشایش اعتبار (ارزی)
3 – واردات به صورت بدون انتقال ارز
4 – واردات از مناطق آزاد تجاری ، صنعتی
5 – واردات مبادلات مرزی (تعاونی مرزنشینان)
6 – واردات مبادلات پیله‌وری
7 – واردات از بازارچه‌های مرزی
8 – واردات کالا از طریق پست
1 – واردات در مقابل صادرات (ارز صادرات غیرنفتی)
صادرکنندگان کالاهای غیرنفتی مجازخواهند بود در مقابل صادرات کالاهای خود، کالاهای قابل ورودی را که از طرف وزارت بازرگانی یا ستاد پشتیبانی برنامه تنظیم بازار اعلام می‌گردد ، وارد نمایند و یا اینکه از محل صادرات دیگران با استفاده از واریزنامه صادراتی اقدام به ورود کالاهای اعلام شده مذکور بنمایند . 
2 - واردات به صورت گشایش اعتبار (ارزی)
اینگونه واردات به صورت اعتباری اسنادی یا بروات اسنادی از طریق بانک گشایش کننده اعتبار انجام می‌گیرد و شامل انواع زیر می‌باشد .
الف – انواع اعتبارات اسنادی
ب – انواع بروات اسنادی
الف – انواع اعتبارات اسنادی :
1 – اعتبار اسنادی برگشت‌پذیر
2 – اعتبار اسنادی برگشت‌ناپذیر
3 – اعتبار اسنادی تایید شده
4 – اعتبار اسنادی گردان
5 – اعتبار اسنادی قابل انتقال
6 – اعتبار اسنادی یک ، دو و یا چند مرحله‌ای
7 – اعتبار اسنادی فرعی
8 – اعتبار اسنادی اتکائی
ب – انواع برات :
1 – برات ساده
2 – برات اسنادی(برات مستند)
اشکال مختلف بروات اسنادی :
1 – برات دیداری
2 – برات مدت دار
3 – برات در مقابل تایید بخشی از ارزش کالا و قبول مانده
4 – برات در مقابل قبول
5 – برات رسید یا تعهد 
3 - واردات قطعی کالا به صورت بدون انتقال ارز
واردات قطعی کالا به صورت بدون انتقال ارز شامل آن قسمت از واردات می‌باشد که خارج از سیستم بانکی عمل می‌شود و بابت ورود کالا هیچگونه ارزی از کشور خارج نمی‌گردد و باستناد مفاد ماده 38 آییننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات شامل :

الف – قطعات یدکی ، ابزار برشی ، قالب نو یا مستعمل و نمونه کالا (برای تحقیق و کپی‌برداری) برای واحدهای تولیدی ، آموزشی یا تحقیقاتی همچنین نمونه دارو (فرآورده‌های داروئی ، مواد اولیه و جانبی) مواد بسته‌بندی آن و تجهیزات و ملزومات پزشکی و آزمایشگاهی و بهداشتی ،شیر و غذای کودک و کتب و نشریات و تجهیزات آزمایشگاهی و ملزومات تحقیقاتی علمی برای دانشگاههای علوم پزشکی در صورتیکه جنبه تجاری نداشته باشد ، راسا بنام واحد تولیدی یا موسسه آموزشی یا تحقیقاتی مربوط قابل ورود و ترخیص است .

ب – در صورت کسر تخلیه ، ضایعات کالای وارداتی و مغایرت کالای وارداتی با کالای سفارش شده که فروشنده خارجی ملزوم به ارسال کالای مجانی برای جبران خسارت می‌گردد ، کالای ارسالی با تشخیص گمرک ایران و موافقت وزارت بازرگانی قابل ورود و ترخیص است .

تبصره : کسر تخلیه سی،کی،دی (
Compelitly Knocked Down)CKDعبارت است از کالائی که به صورت کاملا پیاده شده و مجزا از هم به سبب سهولت و اقتصادی بودن حمل و نقل وارد می‌شود که پس از عملیات ساده مونتاژ ، از قبیل پیچ و مهره‌ کردن و جوشکاری و پرچ و غیره تشکیل یک دستگاه کامل را داده و در ردیف دستگاه کامل طبقه‌بندی می‌گردد و بیشتر مربوط به ماشین آلات می‌باشد .
کارخانجات مونتاژ و اقلام موردنیاز برای ایفای تعهدات گارانتی با تشخیص وزارتخانه تولیدی ذیربط و موافقت وزارت بازرگانی مشمول این بند خواهد بود .

ج – کاتالوگ ، بروشور ، تقویم ، کتابچه حاوی مشخصات فنی و تجاری کالا ، اسناد مربوط به حمل کالا ، نقشه‌های فنی و نمونه‌های فاقد بهای ذاتی (نظیر تابلو منسوجات و غیره) بدون پرداخت سود بازرگانی و بدون کسب مجوزهای مقرر در جدول ضمیمه آئیننامه مقررات صادرات و واردات قابل ترخیص است .

د – کالای مورد نیاز پیمانکاران و مشاوران با تشخیص و موافقت سازمان دولتی ذیربط و موافقت وزارت بازرگانی قابل ورود و ترخیص است .


هـ – ورود و ترخیص موقت یا قطعی کتب و نشریات و سایر محصولات صنعت چاپ ، تکثیر و کپی برداری در زمینه‌های علمی و فنی با موافقت وزارت علوم ، تحقیقات و فن‌آوری و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی حسب مورد و در سایر زمینه‌ها با موافقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بدون ارائه هیچگونه مجوز دیگری قابل انجام است . 
4 - واردات از طریق مناطق آزاد تجاری ،‌ صنعتی
مناطق آزاد تجاری صنعتی در کشورمان عبارتند از : کیش ، قشم و چابهار
واردات از مناطق آزاد تجاری – صنعتی : منطقه آزاد تجاری ، صنعتی ، منطقه ویژه حراست شده بندری و غیربندری می‌باشد که طبق بند و تبصره 2 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی با توجه به تبصره 2 قانون برنامه اول ایجاد شده است .
فعالیتهای مجاز در مناطق آزاد به شرح زیر است :
1 – نگهداری امانی کالا
2 – تسریع و تسهیل در دستیابی به کالا ، برای نزدیک کردن صحنه فعالیت صاحبان کالا اعم از مواد اولیه ، ماشین آلات و سایر کالاهای ساخته شده یا به مصرف‌کنندگان داخلی به منظور پشتیبانی از تولید داخلی کشور .
3 – پردازش کالا یا ایجاد تغییرات در آن برای تحصیل ارزش افزوده با استفاده از امکانات بالقوه .
4 – فراهم نمودن تسهیلات جهت دستیابی خریداران عمده داخلی و خارجی به کالاهای موردنیاز خود از این مناطق
5 – ایجاد عرصه فعالیتهای تجاری منطقه
6 – ارتباط با کشورهای آسیائی و اروپائی و سایر نقاط و برخورداری مفید از این بازارها با استفاده از تمامی تسهیلات ترانزیت داخلی و خارجی ، صادرات .
7 – جذب سرمایه و امکانات داخلی و خارجی برای موارد فوق‌الذکر در نیل به اهداف موردنظر .
مهلت توقف کالای وارد شده به منطقه با تشخیص مدیریت منطقه است . صاحبان کالای وارد شده به منطقه می‌توانند تمام یا قسمتی از کالای خود را به منظور ورود قطعی یا ورود موقت به داخل کشور به گمرک اظهار و با انجام تشریفات و مقررات مربوطه ترخیص نمایند .
هزینه‌های تخلیه و بارگیری ، انبارداری کالا در این مناطق براساس تعرفه‌های پیشنهادی مدیر منطقه و تصویب اکثریت وزرای عضو شورای عالی مناطق می‌باشد . کلیه کالاهائی که برای تولید یا ارائه خدمات موردنظر از خارج به منطقه وارد می‌شود از پرداخت سود بازرگانی معاف است . 
5 - واردات از طریق مبادلات مرزی (تعاونی مرزنشینان)
با توجه به آئیننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات ، ساکنین نقاط مرزی محروم و اهالی کلیه بخشهای مرزی استانهای کشور (بغیر از استانهای گیلان و مازندران) باستثنای بخشهای مربوط به مراکز شهرستانها مجاز خواهند بود تا بخشی از مایحتاج خود را از کشور همجوار استان خود تامین نمایند و برای این منظور اقدام به صدور کالا به کشور مذکور می‌نمایند . کالاهای وارده نیاز به مجوزهای لازم ندارند ولی در هر مورد رعایت مقررات مربوط به بهداشت و استاندارد اجباری می‌باشد .
مرزنشینان بایستی دارای کارت مبادلات مرزی باشند که به مهر شرکت تعاونی مربوطه ممهور گردد. کارت مبادلات مرزی توسط اداره بازرگانی محل و در صورت نبودن آن در بخشداری محل در اسفند ماه هر سال تا پایان فروردین ماه سال بعد بنام سرپرست خانواده صادر می‌گردد و به مدت یکسال اعتبار دارد .
در ضمن نوزادان خانواده‌های دارنده کارت مبادلات مرزی در صورتی که عضو ششم به بعد باشد مشمول تسهیلات فوق نخواهند بود . 
6 - مبادلات مرزی (پیله وری)
مبادلات مرزی به سوداگران و پیله وران اماکن نقاط مرزی استانهای کشور اختصاص دارد که تحت شرایطی با کارت پیله‌وری که توسط ادارات بازرگانی با احراز شرایط مخصوص به خود صادر می‌شود ، طبق آئیننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات از محل فهرستی که توسط وزارت بازرگانی اعلام می‌گردد ، اقدام به ورود و صدور کالا می‌نمایند . در ابتدا به کشور مقابل استان خود کالا صادر و برابر ارزش آن اقدام به ثبت سفارش کالا می‌نمایند . افراد مذکور حق دادن وکالت جهت ورود کالا به دیگران را ندارند . افراد ساکن بخشهای مرزی کشور که پنج سال مستمر قبل از تقاضا در مناطق مرزی محل فعالیت خود سکونت داشته و حداقل دو سال سابقه خرید و فروش کالا در داخل کشور داشته و دارای پیمان یا تعهد ارزی مهلت منقضی واریز نشده باشد ، می‌توانند با دریافت کارت پیله‌وری بنام خود به مبادلات مرزی در چارچوب مقررات مربوطه اقدام نمایند .
کارت پیله‌وری توسط اداره بازرگانی محل صادر و دارای یکسال اعتبار از تاریخ صدور می‌باشد . دارندگان کارت پیله‌وری می‌توانند کالاهائی را که صادرات آنها مجاز و یا با صادرات آنها موافقت کلی شده است با رعایت مقررات مربوط ، به کشور یا کشورهای مقابل محل سکونت خود صادر کرده، در مقابل کالاهای صادر شده کالاهای مجاز یا مجاز مشروط موردنیاز خود را با کسب مجوزهای مربوطه در جداول مقررات صادرات و واردات از کشورهای مذکور وارد و ترخیص نماید .
واردات کالای تولید شده در کشورهای آسیای میانه (آذربایجان ، گرجستان ، ارمنستان ، ترکمنستان ، ازبکستان ، قرقیزستان ، تاجیکستان ، قزاقستان ، روسیه و اکراین ) نیاز به تودیع سپرده ثبت سفارش ندارند . 
7 - بازارچه‌های مرزی
بازارچه‌های مرزی محوطه‌ای است محصور واقع در نقطه صفر مرزی در جوار گمرکات مجاز به انجام تشریفات ترخیص کالا ، یا مکانهائی که طبق تفاهم‌نامه‌های منعقد شده بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همجوار تعیین می‌شود و اهالی دو طرف مرز می‌توانند تولیدات و محصولات کشور خود را با رعایت مقررات صادرات و واردات برای داد و ستد در این بازارچه‌ها عرضه نمایند .
استقرار گمرک در درب ورود و خروج بازارچه جهت اعمال مقررات صادرات و واردات و نظارت بر رعایت آن در بازارچه‌ ضروری است و انجام این امور به عهده گمرک می‌باشد . فهرست کالاهای قابل داد و ستد در بازارچه و میزان ارزش آن را وزارت بازرگانی با توجه به نیازمندیهای استانهای مرزی و تفاهم بعمل آمده با کشور مقابل و مقررات صادرات و واردات کشور ،‌ تهیه و اعلام می‌نماید.
ورود و ترخیص کالا در بازارچه‌های مرزی صرفا با ارائه فاکتور فروش غرفه‌های بازارچه‌های مرزی کشور مقابل امکان پذیر بوده و نیاز به ارائه سایر مدارک از قبیل پروفرما و بارنامه حمل نمی‌باشد . کلیه کالاهای مجاز در بازارچه‌های مرزی قابل داد و ستد می‌باشند . ورود هر نوع کالا از طریق بازارچه‌های مرزی موکول به صدور کالا بوده و در هر سال ارزش کالاهای قابل ورود هر بازارچه تا سقف پنج میلیون دلار تعیین گردیده است . کلیه اشخاص حقیقی ساکن در مناطق مرزی و اشخاص حقوقی که در مناطق مرزی فعالیت می‌نمایند مجاز به فعالیت در بازارچه‌های مرزی هستند . 
8 - واردات از طریق پست
طبق ماده 39 آئیننامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات سال 1379 از طریق پست می‌توان کالاهائی را که ورود آنها شرعا یا قانونا ممنوع نباشد و جنبه تجاری پیدا نکند تا پنجاه هزار ریال بنام هر نفر بدون پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی ، بدون مطالبه کارت بازرگانی و مجوزهای مقرر در جدول مقررات صادرات و واردات وارد و ترخیص نمود . در صورتیکه ورود کالا از این طریق به صورت یک جریان تجاری درآید یا مشکلات دیگری را برای کشور ایجاد کند ، وزارت بازرگانی می‌تواند با هماهنگی وزارت پست و تلگراف و تلفن فهرست کالاهای مذکور را برای جلوگیری از ترخیص به گمرک اعلام نماید . ورود کالاهای موضوع ماده 38 آئیننامه اجرائی قانون مقررا ت صادرات و واردات (بدون انتقال ارز) از طریق پست نیز امکان پذیر می‌باشد . 
ب - واردات موقت
ورود موقت رویه گمرکی است که به موجب آن می‌توان کالای خاصی را برای منظور خاصی در مدت معین وارد کشور و سپس خارج کرد . ورود کالای مجاز و مشروط و غیرمجاز با موافقت گمرک ایران و ورود کالاهای ممنوع‌الورود موکول به مصوبه هیئت دولت می‌باشد .
ورود موقت به منظورهای ذیل انجام می‌پذیرد :
1 – ورود موقت مواد اولیه .
2 – ورود موقت کالاهای خارجی برای شرکت در نمایشگاههای بین‌المللی .
3 – ورود موقت کالا برای تکمیل و تعمیر .
4 – ورود موقت دستگاههای فیلمبرداری و عکسبرداری هوائی و مطالعات علمی و فنی و غیره .
5 – ورود موقت وسائط نقلیه .
6 – ورود موقت دام که به منظور تعلیف موقتا وارد کشور می‌شوند .
7 – ورود موقت محفظه‌های مخصوص حمل کالا (کانتینر) .
8 – ورود موقت کالاهائی که طبق کنوانسیون گمرکی به صورت موقت وارد می‌شوند . 
ج - کالاهای مرجوعی (اعاده به خارج از کشور)
کالاهای مرجوعی کالاهایی هستند که :
1 – بدلیل ممنوعیت و یا غیرمجاز بودن و یا عدم تطبیق با مجوزهای مربوطه قابل ترخیص نمی‌باشند.
الف : برای این منظور چنانچه کالا در گمرک مرزی موجود باشد اظهارنامه در دو نسخه تنظیم می‌گردد و مشمول پرداخت هزینه‌های گمرکی است و تحت‌نظر مستمر ماموران گمرک از کشور خارج می‌گردد .
ب : چنانچه کالا در گمرکخانه داخلی موجود باشد برای این منظور اظهارنامه در سه نسخه تنظیم می‌گردد و برای مرجوع نمودن کالاهای مجاز مبلغی معادل یک برابر مجموع حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض مربوطه و برای مرجوع نمودن کالاهای غیرمجاز و مجاز مشروط و ممنوع ‌الورود مبلغی معادل یک برابر حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض مربوطه بعلاوه سه برابر ارزش کالا سپرده اخذمی‌گردد که پس از تایید پروانه مرجوعی مربوط توسط گمرک خروجی، سپرده مذکور به صاحب آن مسترد می‌گردد .
2 – بعنوان ورود موقت قبلا به کشور وارد شده‌اند و در پایان مهلت مربوطه برای اعاده به خارج از کشور اظهار مرجوع می‌شوند . 
راههای واردات کالا
1 – واردات از طریق دریائی
2 – واردات از طریق هوائی
 3 – واردات از طریق زمینی (جاده‌ای) و یا راه‌آ
هن 
تشریفات ترخیص کالا از گمرک
برای ترخیص کالا از گمرک مراحل زیرانجام می‌گیرد :
1 – تنظیم اظهارنامه توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی وی همراه با کلیه اسناد و مدارک و مجوزها در صورت لزوم .
2 – بررسی اظهارنامه توسط قسمت احراز هویت .
3 – مراجعه به بانک جهت پرداخت مبلغ تعیین شده بابت حقوق و عوارض و هزینه‌های گمرکی در اظهارنامه .
4 – ارائه فیش بانک به دفتر ژورنال گمرک .
5 – مراجعه به قسمت پروانه جهت صدور پروانه سبز گمرکی .
6 – مراجعه به دفتر کوتاژ جهت ثبت اظهارنامه .
7 – مراجعه به سرویس ارزیابی جهت تعیین ارزیاب .
8 – مراجعه به انبار در معیت ارزیاب مربوطه جهت ارزیابی کالا .
9 – ارزیابی کالای اظهار شده ، در این مرحله چنانچه نیاز به ارسال نمونه به آزمایشگاه باشد ، می‌باید به آزمایشگاه مراجعه شود .
10 – مراجعه به دایره ارزش جهت تایید ارزش اظهار شده .
11 – مراجعه مجدد به ارزیاب مربوطه پس از انجام مراحل 9 و 10
12 – پس از امضای ارزیاب ، مراجعه به کارشناس و سپس مسئول سرویس ارزیابی .
13 – پس از مهر رئیس سرویس ارزیابی ، مراجعه به دفتر کل انبارها .
14 – مراجعه به درب خروج جهت اخذ مجوز بارگیری (در این مرحله اظهارنامه مجددا بررسی و سپس اجازه بارگیری صادر می‌شود)‌.
15 – مراجعه به انبار جهت تحویل کالا.
16 – مراجعه به درب خروج و پس از امضای دفتر درب خروج ، اقدام به خارج نمودن کالا می‌گردد . 
اسناد و ضمائم اظهارنامه
1 – قبض انبار
2 – ترخیصیه
3 – بارنامه حمل (
Bill of lading)
4 – عدلبندی (
Packing List)
5 – بیمه نامه
6 – گواهی مبدا
7 – گواهی بازرسی
8 – سیاهه خرید (فاکتور)
9 – پیش فاکتور (پروفرما)
10 – گواهینامه مربوط به بهداشت (حسب مورد)
11 – گواهینامه استاندارد (حسب مورد)
12 – فتوکپی کارت بازرگانی
13 – فتوکپی کد اقتصادی
14 – فتوکپی پروانه بهره‌برداری (واحد تولیدی)
15 – فتوکپی وکالتنامه رسمی و ثبتی برای نماینده ترخیص
16 – فتوکپی کارت حق‌العملکاری (برای حق‌العملکار)
17 – مجوزهای ورود (حسب مورد)
18 – اعلامیه فروش ارز
19 – کاتالوگ ، بروشور (حسب مورد)
حمل یکسره
حمل یکسره عبارت است از انتقال کالای گمرک نشده از گمرک مرز ورودی به گمرک مقصد بارنامه حمل ، در داخل کشور بدون تخلیه از وسیله حمل ، تشریفات حمل یکسره غیر قطعی است .

ترخیص یکسره
ترخیص یکسره عبارت است از ترخیص قطعی کالا که عملیات ارزیابی روی وسیله نقلیه انجام می‌شود و تشریفات آن قطعی است .

کابوتاژ
کابوتاژ عبارت است از حمل کالا از یک نقطه گمرکخانه به نقطه دیگر کشور از راه دریا و یا رودخانه‌های مرزی .
بالا
کالاهای انتقالی
کالاهای انتقالی عبارتند از کالاهایی که از لنگرگاهها یا بندرها یا فرودگاههای کشور از یک کشتی به کشتی دیگر ، از یک هواپیما به هواپیمای دیگر انتقال داده می‌شود که ممکن است بطور مستقیم یا غیرمستقیم انجام شود . برای انتقال کالا بطور مستقیم ، اظهارنامه در دو نسخه تنظیم می‌گردد .
برای انتقال کالا بطور غیر مستقیم ، اظهارنامه در سه نسخه تنظیم می‌گردد .

روز اظهار کالا
روز اظهار کالا روزی است که صاحب کالا با توجه به منظورهای پنجگانه (ورود قطعی ، ورود موقت ، ترانزیت داخلی ، ترانزیت خارجی ، مرجوعی) طبق اظهار خود وجوهی را که به ترخیص کالا تعلق می‌گیرد ، به صندوق گمرک پرداخته باشد .
روز اظهار نیز جزو ایام توقف کالا در اماکن گمرکی محسوب می‌گردد .

سند ترخیص
سند ترخیص سندی است که به موجب آن بتوان کالا را از گمرک خارج نمود . مانند پروانه گمرکی برای کالاهای تجاری و پته برای کالاهای غیرتجاری .

تاریخ صدور سند ترخیص
تاریخ صدور سند ترخیص روزی است که رئیس گمرک محل ترخیص کالا یا قائم مقام او ، سند (پروانه سبز گمرکی ، پته) را امضا و اجازه ترخیص صادر نموده است .

کالای متروکه
کالای متروکه مطابق ماده 22 قانون امور گمرکی ، کالاهایی است که صاحب آن به هر دلیل جهت ترخیص آن به گمرک مراجعه نکرده باشد و یا اگر مراجعه نموده در ارائه اسناد و مدارکی که لازم است تاخیر کرده باشد و یا به علت عدم ارائه مجوزهای خاص موردنیاز ، کالا متروکه شده باشد .

در فرودگاههای کشور پس از دو ماه و در سایر اماکن گمرکی پس از چهارماه توقف از تاریخ صدور اولین قبض انبار ، کالا متروکه می‌گردد . بعد از این مدت با موافقت گمرک تا چهارماه دیگر (در گمرکات زمینی و دریائی) و تا 2 ماه دیگر در گمرکات فرودگاهی قابل تمدید می‌باشد . همچنین با توجه به ماده 389 آئیننامه اجرائی قانون امور گمرکی هرگاه کالایی اظهار و سند ترخیص صادر و تا چهار ماه از گمرک خارج نشود جز در موارد قوه قهریه (فورس ماژور) کالا متروکه شده و تحویل سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی می‌گردد و گمرک هیچگونه دخل و تصرفی در آن ندارد . 
کالاهای ضبطی در گمرک (ماده 31 قانون امور گمرکی)
ضبط کالا در گمرک اصولا در مواردی است که کالا ممنوع‌الورود یا غیرمجاز بوده و با نام مشخصات صحیح اظهار شده باشد که گمرک نسبت به ضبط آن اقدام می‌نماید و سه ماه به صاحب کالا فرصت داده می‌شود که کالای وارده را از کشور اعاده نماید . ولی صاحب آن در این مورد اقدامی ننموده ، در این صورت بعد از انقضای مهلت مذکور کالا اصطلاحا ضبط می‌شود . پس از ضبط کالا ، به صاحب آن تا دو ماه مهلت داده می‌شود . پس از ضبط کالا ، به صاحب آن تا دو ماه مهلت داده می‌شود که اگر شکایتی دارد به مراجع قضایی تسلیم نماید ، در غیر اینصورت و گذشت مدت دو ماه فوق اصطلاحا کالا ضبط قطعی می‌گردد یعنی به مالکیت دولت درمی‌آید .
انواع کالا از لحاظ شرایط ورود
الف – کالاهای مجاز : عبارتند از کالاهایی که ورود آنها نیاز به انجام شرط نباشد.

ب – کالاهای مشروط : کالاهایی هستند که ورود آنها نیاز به انجام شرط شده باشد که در ستون جدول مقررات صادرات و واردات سالانه یا در مندرجات ذیل یادداشتهای فصل تعرفه پیش‌بینی می‌گردد .

ج – کالاهای ممنوع الورود : کالاهایی می‌باشند که ورود آنها به موجب قوانین خاص و تصویب مجلس شورای اسلامی و یا در چارچوب قانون شرع مقدس اسلام منع گردیده باشد . 
مرور زمان در گمرک
مرور زمان در گمرک موضوع ماده 16 قانون امور گمرکی عبارت است از اینکه چنانچه در اثر اشتباه محاسبه و غیره چه از طرف گمرک و چه از طرف صاحب کالا مبالغی کمتر یا بیشتر دریافت و یا پرداخت شده باشد هر دو طرف در مدت زمان هشت ماه می‌توانند نسبت به مطالبه کسر دریافتی از طریق گمرک و یا مطالبه اضافه پرداختی اقدام نمایند . مبدا مرور زمان تاریخ صدور سند ترخیص است . 
انواع بارنامه یا سندحمل کالا
1 – بارنامه دریائی (
Bill of Landing)
2 – بارنامه حمل سراسری
Trough B/L
3 – بارنامه حمل مرکب فیاتا (
F.B.L) Fiata combined transport
4 – راهنامه هوائی (
Air way Bill)
5 – راهنامه زمینی (جاده‌ای) (
CMR)
6 – راهنامه راه آهن (
Railway of Landing)
7 – بارنامه پستی
لازم به ذکر است که در حمل و نقل بین‌المللی کالا اسناد و مدارک حمل دیگری نیز وجود دارد که ذکر آنها در این مقال نمی‌گنجد . 
ارزش کالا در گمرک
ارزش کالای ورودی در گمرک در همه موارد عبارت است از بهای سیف (‌
CIF) (بهای خرید کالا در مبدا باضافه هزینه بیمه ، حمل و نقل و باربندی ) و کلیه هزینه‌های مربوط به افتتاح اعتبار یا واریز بروات و سایر هزینه‌ها که به آن کالا تا مرز ورود به اولین دفتر گمرکی تعلق می‌گیرد که از روی سیاهه خرید یا سایر اسناد تسلیمی صاحب کالا به گمرک تعیین و براساس نرخ ارز و برابریهای اعلام شده از طرف بانک مرکزی ایران در روز اظهار (تسلیم اظهارنامه) محاسبه خواهد شد . 
سپرده در گمرک
سپرده در گمرک مبلغی است که نقدا یا به صورت ضمانتنامه بانکی معتبر بعنوان تامین پرداخت وجوهی بابت حقوق گمرکی ، سود بازرگانی یا عوارض و هزینه‌های گمرکی و سایر مخارجی که ممکن است به کالا تعلق بگیرد موقتا پرداخت می‌شود ، اصولا دارای مدت معین می‌باشد و چنانچه ظرف مدت مذکور صاحب کالا تعهدات خود را انجام ندهد مبلغ سپرده به درآمد قطعی منظور می‌گردد . 
حقوق گمرکی
حقوق گمرکی که خود یک نوع مالیات غیرمستقیم محسوب می‌گردد عبارت است از وجوهی که به موجب جدول تعرفه گمرکی از کالاهای ورودی دریافت می‌گردد و برای توسعه اقتصادی و حمایت از صنایع داخلی می‌باشد که توسط مصوبه هیئت دولت به مجلس پیشنهاد و قوه مقننه آنرا تعیین می‌نماید . 
سود بازرگانی
سود بازرگانی یک نوع مالیات غیر مستقیم است و عبارت است از وجوهی که طبق تصویبنامه هیئت وزیران به استناد قانون تجارت خارجی ، قانون امور گمرکی و قانون مقررات صادرات و واردات از برخی کالاهای وارداتی اخذ می‌گردد و هرگاه دولت لازم بداند به منظور حمایت از تولیدات صنایع کشور میزان آن را تغییر می‌دهد .

هزینه‌های گمرکی
هزینه‌های گمرکی وجوهی هستند که میزان و چگونگی وصول آنها با تصویب هیئت وزیران برای تخلیه ، باربری ، صفافی (بارچینی) ، بارگیری ، انبارداری ، آزمایش ، تعرفه‌بندی کالا، کارشناسی ، بدرقه کالا ، خدمات فوق‌العاده و نظایر آن، توسط گمرک وصول می‌شود . 
عوارض دریافتی
عوارض شامل وجوهی است که وصول آن طبق مقررات بعهده گمرک قرار گرفته است و عبارتند از: عوارض شهرداری ، عوارض هلال احمر ، عوارض هوائی، عوارض شهرداری محل (تعاون) ، عوارض بندری ،عوارض بهداری ،یک درصد عوارض ویژه ،تضمین صادرات ،حق ثبت سفارش.

بیمه محلی
گمرک ایران برای جبران خسارت ناشی از آتش‌سوزی احتمالی و از بین رفتن کالا در مدت توقف در اماکن گمرکی به نفع شرکت بیمه طبق جدول اعلام شده از کالاهای وارده حق بیمه دریافت می‌نماید و نرخ آن در تمام اماکن گمرکی اعم از زمینی ، دریایی ، هوائی یکسان است .
هم اکنون در ازای هر ماه یک و نیم در هزار سیف کالا دریافت می‌شود .
تعیین تعرفه
در مواردی که صاحب کالا یا نماینده قانونی او تعرفه صحیح کالای خود را نداند و یا در تشخیص آن تردید داشته باشد می‌تواند قبل از تنظیم اظهارنامه با تسلیم درخواست کتبی و ارائه اسناد مالکیت و الصاق نمونه کالا و مدارک مربوطه به آن و با پرداخت هزینه آزمایش از رئیس گمرک حمل تعرفه‌بندی کالای خود را استعلام کند و پس از دریافت پاسخ کتبی و حصول اطلاع قطعی از تعرفه کالاهای خود به تنظیم اظهارنامه مبادرت نماید (ماده 99 آ.ا.ق.ا.گ) .

انوانتر
صاحب کالا یا نماینده قانونی او حق دارد قبل از تسلیم اظهارنامه ، طبق تقاضای کتبی و ارائه اسناد مالکیت با موافقت گمرک کالای خود را رویت و به توزین بسته‌ها یا باز کردن و دیدن محتویات آنها جهت بدست آوردن مشخصات مذکور و نمونه برداری و همچنین به خشک کردن کالا و تعویض لفاف آن اقدام نماید .
اقدام مزبور باید با حضور و تحت نظارت مستمر ماموران مطلع و بصیر انجام بگیرد که اداره در ضمن صدور اجازه تعیین خواهد نمود .
هرگاه بر اثر باز کردن و بستن بسته‌ها به ترتیب فوق خسارتی به محتویات آنها وارد آید مسئولیت آن متوجه گمرک نخواهد بود و از بابت آن خسارت ، تخفیفی در حقوق گمرکی و سود بازرگانی و هزینه‌های گمرکی و عوارض داده نخواهد شد .
هرگاه صاحب کالا بخواهد اقدام به بازدید محتویات بسته‌ها و یا تغییر لفاف و یا خشک کردن کالا و یا سایر اعمالی که مستلزم تغییر در بسته‌بندی و دست‌خوردگی کالا باشد بکند باید مراتب را صریحا و بطور وضوح و تفکیک در درخواست خود قید نماید و ماموری که برای این کار تعیین می‌گردد باید مراقبت نماید که غیر از آنچه صاحب کالا درخواست نموده و با آن موافقت شده عمل دیگری انجام نگیرد . همچنین قبل از انجام هرگونه عملی مامور باید مشخصات ظاهری بسته‌ها را از حیث نوع بسته و علامت وسالم بودن یا پاره‌گی و یا دستخوردگی داشتن ، صورتمجلس کرده سپس اجازه باز کردن آنها را بدهد . پس از باز کردن بسته‌ها باید پر و یا خالی بودن ، وزن خالص ، نوع ، جنس ، مقدار ، تعداد و سایر مشخصات کامل کالای محتوی تمام بسته‌ یا بسته‌هائی را که مورد درخواست صاحب کالا بوده صورتمجلس نماید و در هر حال یک نسخه از صورتمجلس باید به انبار تسلیم شود (ماده 98 آ.ا.ق.ا.گ) . 
مراجع رسیدگی به اختلافات گمرکی
تعداد اعضاء کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی متشکل از هفت نفر عضو اصلی و پنج نفر عضو علی‌البدل می‌باشد که از میان هفت نفر دو نفر از صاحب منصبان وزارت دارائی و وزارت بازرگانی و بقیه از کارمندان بصیر و مطلع گمرک برای مدت دو سال بموجب احکام رسمی بترتیب از طرف وزرای دارائی و بازرگانی و رئیس‌کل گمرک ایران انتخاب می‌شوند .
کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی 
وظایف کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی
الف : رسیدگی و صدور رای نسبت به پرونده‌های گمرکات مختلف که از لحاظ تشخیص و تطبیق نوع کالا با مندرجات تعرفه گمرکی ، مورد اختلاف واقع شده است .
ب : رسیدگی و صدور رای در مورد هر اختلافی که در اجرای مقررات گمرکی و مقررات عمومی صادرات و واردات ناشی می‌شود .
ج : مشاوره و اظهارنظر در مورد طرحها و یا گزارشها یا پیشنهادهای رسیده به گمرک .
د : رسیدگی به درخواستهای استعلام تعرفه‌بندی بین گمرکات کشور و بازرگانان .
هـ : رسیدگی به درخواستهای تعرفه‌بندی کالا قبل از ورود .
در صورت تصویب اکثریت اعضا در مورد رای صادره ،‌ هرگاه ما به التفاوت موضوع اختلاف پنج میلیون ریال و کمتر باشد ، رای مربوطه قطعی خواهد بود و در مورد مبلغ مابه التفاوت بیشتر می باید صریحا به قابل تجدیدنظر بودن رای اعلام نظر نمایند و طرفین می‌توانند ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ رای تقاضای تجدیدنظر نمایند . 
کمیسیون تجدیدنظر
کمیسیون تجدیدنظر با حضور کلیه اعضاء به موارد زیر رسیدگی می نماید :
الف : رسیدگی به پرونده‌هائی که مبلغ مورد اختلاف بین رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی و مبلغ مورد قبول صاحب کالا بدون احتساب جریمه از مبلغ پنج میلیون ریال کمتر نباشد .
 ب : رسیدگی به رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی که ظرف مدت 20 روز مورد اعتراض گمرک و صاحب کالا قرار گرفته باشد
کالاهای وارده به گمرک امانات پستی
کالاهای وارده به گمرک امانات پستی به سه منظور وارد می‌گردد :
الف : هدیه و سوغات
ب : کالاهای مسافری
ج : کالاهای نمونه و لوازم یدکی برای واحدهای تولیدی

الف : به صورت هدیه و سوغات برای اشخاص حقیقی ، در حال حاضر طبق ماده 39 آئیننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات سال 1379 برای هر نفر تا مبلغ پنجاه هزار ریال بشرط نداشتن جنبه تجاری و منع شرعی و قانونی و غیرمستعمل بودن (در مورد البسه) با معافیت از پرداخت حقوق و سود و عوارض مربوطه قابل ترخیص و برای مازاد آن بمیزانی که در مقررات مربوطه تعیین می‌شود با توجه به نکات فوق با اخذ حقوق و عوارض مربوطه طبق جدول مقررات صادرات و واردات با صدور پته گمرکی قابل ترخیص می‌باشد .

ب : به صورت لوازم و کالاهای مسافری : که مقررات مربوطه در بخش مسافری این کتاب بیان شده است .

ج : به صورت نمونه کالا و لوازم یدکی برای واحدهای تولیدی تحقیقاتی و آموزشی و کاتالوگ و بوروشور و غیره …
بالا
نحوه ارزیابی و ترخیص کالاهای وارده به گمرک امانات پستی
1 – بسته‌های وارده ابتدا در بخش غیابی بدون حضور صاحب بسته در حضور نماینده پست مورد ارزیابی قرار می‌گیرند که با در نظر گرفتن نوع کالا و غیرمستعمل بودن آن (در مورد البسه) و نداشتن منع شرعی و قانونی و غیرتجاری بودن تا مبلغ پنجاه هزار ریال بدون اخذ حقوق و سود و عوارض ترخیص و تحویل نماینده پست می‌گردد تا تحویل صاحبان آنها گردد و مازاد بر آن طبق شرایط بند الف فوق‌الذکر ترخیص می‌گردد . کالاهای ترخیص شده همراه نسخه‌ای از پته گمرکی مذکور توسط نماینده پست برای آنها ارسال تا پس از پرداختن وجه پته کالا را تحویل گیرند .

2 – تعدادی از بسته‌هائی که احتیاج به بررسی بیشتر دارد به صورت حضوری با حضور صاحب بسته و در حضور نماینده پست ارزیابی می‌گردد . در این قسمت پس از تعیین میزان حقوق و سود و عوارض مربوطه و پرداخت آن پته صادره تحویل صاحب کالا می‌گردد که به موجب آن بسته خود را تحویل گرفته و از گمرک ترخیص نماید .

نکته : هرگونه کسری و خسارت دیدن بسته‌ها و محتویات آنها و عدم تحویل به موقع به صاحب بسته بعهده شرکت پست که آورنده و نگهدارنده بسته است ، می‌باشد و در این زمینه گمرک هیچ مسئولیتی ندارد . 
نحوه ترخیص بسته‌ها در بخش حضوری
جهت صاحب بسته که قبلا از طریق شرکت پست دعوتنامه ارسال شده است شخصا با داشتن کارت شناسائی به گمرک مراجعه می‌نماید ، افرادی که بعنوان نماینده صاحب بسته برای ترخیص مراجعه می‌نمایند می‌بایست دارای وکالتنامه رسمی یا معرفی‌نامه از طرف صاحب بسته باشند و به شرح زیر برای ترخیص بسته اقدام نمایند .
1 – اخذ شماره نوبت از گمرک .
2 – مراجعه به قسمت احراز هویت پست (در این قسمت پس از احراز هویت ، صاحب بسته یا نماینده وی ، شماره نوبت اخذ شده از گمرک درظهر اعلامیه پستی نامبرده منعکس و جهت بیرون آوردن بسته از انبار برای ارزیابی به قسمت ثبت دفتر انبار تحویل می‌گردد .)
3 – ثبت شماره اعلامیه پستی و شماره نوبت اخذ شده در دفتر انبار .
4 – تحویل اعلامیه پستی به کارشناسان بخش تجاری و غیرتجاری گمرک جهت تعیین ارزیاب .
5 – بیرون آوردن بسته از انبار و تحویل به ارزیاب مربوطه جهت ارزیابی .
6 – ارزیابی بسته‌ها با توجه به اولویت شماره نوبت اخذ شده در حضور نماینده پست شروع می‌شود و میزان معافیت و حقوق و عوارض مربوطه تعیین می‌گردد .
در این قسمت میبایست مجوز ترخیص کالاهایی که به موجب جدول مقررات صادرات و واردات بعهده سازمان یا وزارتخانه بخصوصی است که در بند 7 ذکر گردیده ، کسب گردد . بعضی از نمایندگان سازمانها یا وزارتخانه های مذکور در گمرک مستقر هستند که نظریه خود را اعلام می‌دارند ، ولی بعضی دیگر از نمایندگان مذکور در گمرک مستقر نمی‌باشند. بنابراین برای آن دسته از کالاهایی که نیاز به کسب نظر سازمان خاصی دارد قبض نگهداری صادر می‌گردد تا پس از ارائه موافقت ترخیص گردد .
7 – نظر نماینده اداره ارتباطات رادیوئی درباره : رادیو ، تلفنهای بی‌سیم ، تلفن همراه (موبایل) ، بردهای الکترونیکی ،
IC (آی – سی) ، دزدگیر ، آیفون تصویری ، کنترل دستگاههای رادیوئی ، تلویزیونی و کنترل ماشینهای اسباب بازی و غیره .
نظر نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره کتب ، نشریات ، مجلات ، کاتالوگ ، بروشور ، روزنامه و بعضی مدلهای گیتار و ارگ ، نوار ویدئو ، نوار کاست ، دیسکتهای موسیقی ، فلاپی دیسکتها و غیره .
نظر نماینده وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی (معاونت امور داروئی در ارتباط با داروها ، سموم و حشره ‌کشهای خانگی و مواد خوراکی ، آشامیدنی ، آرایشی ، بهداشتی) و ( معاونت تجهیزات در ارتباط با لوازم و تجهیزات پزشکی)
نظر نماینده وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری درباره کتب علمی و آموزشی و غیره .
نظر نماینده قرنطینه نباتی درباره بذر ، گل ، نهال ، کود ، سموم دفع آفات نباتی .
نظر نماینده سازمان انرژی اتمی ایران درباره مایکروویو (غذا گرم‌کن) و کلیه دستگاههای پرتوزا و مواد تشعشع زا و غیره .
نظر نماینده وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در رابطه با کالاهای تحت‌نظر از جمله فشفشه ، ترقه ، طپانچه ، اسلحه و مهمات و غیره .
نظر نماینده موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی درباره کالاهای مشمول استاندارد اجباری و تعیین نوع کالای شیمیائی و غیره از نظر نوع مواد متشکله .
8 - امضای اعلامیه پستی توسط ارزیاب و کارشناس مربوطه .
9 - مراجعه به بانک جهت پرداخت مبلغ تعیین شده بابت حقوق و عوارض گمرکی توسط ارزیاب در متن اعلامیه پستی .
10 - مراجعه به قسمت صدور پته گمرکی .
11 - مراجعه به صندوق گمرک .
12 - مراجعه به کارشناس مربوطه جهت امضاء و مهر پته گمرکی .
13 - مراجعه به قسمت دفتر کل انبارها .
14 - مراجعه به پست جهت پرداخت وجهی که بعنوان عوارض پست دریافت می‌دارند .
15 - مراجعه به دفتر خروج پست (ثبت ردیف اعلامیه پستی و شماره پته مربوطه و امضای صاحب کالا) .
16 - تحویل بسته از پست .
17 - مراجعه به درب خروج گمرک ، در این قسمت ضمن ارزیابی اجمالی مجدد و ثبت پته در دفتر درب خروج و ثبت ردیف دفتر مربوطه در ظهر پته و امضا و ممهور نمودن آن به مهر درب خروج، بسته تحویل صاحب آن شده از گمرک ترخیص می‌شود . 
نحوه ترخیص بسته‌های تجاری
ارزیابی بسته‌های واحدهای تولیدی ،‌آموزشی و تحقیقاتی جدا از بخش غیرتجاری انجام می‌پذیرد که خود باعث تسریع در روند ترخیص کالاهای وارده به این گمرک می‌باشد . این بسته‌ها بیشتر به صورت پته ترخیص می‌گردند و برای این کار فتوکپی کارت بازرگانی ، کد اقتصادی ، پروانه بهره ‌برداری و پروانه تولیدی ضمیمه اعلامیه پستی مربوطه می‌شود . 
حق ‌العملکار گمرک (
Customs Broker)
حق‌العملکار در گمرک به شخصی (اعم از حقیقی یا حقوقی) اطلاق می‌شود که تشریفات گمرکی کالای متعلق به شخص دیگری را به وکالت از طرف آن شخص در گمرک انجام ‌می‌دهد . برای این منظور می‌بایست قبلا طبق مقررات مربوطه پروانه مخصوص این شغل را از گمرک ایران دریافت نموده باشد . 
موارد لازم الرعایه توسط حق‌العملکار
1 - حق‌العملکار موظف است اصل وکالتنامه رسمی ثبتی اشخاصی که از طرف آنان تشریفات گمرکی کالا را انجام می‌دهد ، به هنگام ترخیص به گمرک ارائه و فتوکپی آن را به اظهارنامه تسلیمی ضمیمه نماید .
2 - تسلیم ضمانت کتبی نماینده معرفی شده خود به گمرک
3 - ثبت تمام عملیات انجام شده گمرکی به وکالت اشخاص در دفتر مخصوص حق‌العملکاری خود .
4 - تحویل به موقع دفتر حق‌العمکاری به رئیس گمرک در زمان اخطار کتبی .
5 - حق‌العملکار بایستی دارای کارت بازرگانی نیز باشد . 
سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان
یکی از سازمانهای تحت نظارت وزارت بازرگانی می‌باشد که در راستای سیاستهای اقتصادی جامعه انجام وظیفه می‌نماید و در رابطه با ترخیص کالاهای وارده که مشمول مابه‌التفاوت می‌باشند به شرح زیر تصمیم‌گیری می‌نماید .
1 – کالاهای مشمول مابه‌التفاوت شامل کلیه واردکنندگان (اعم از بخش خصوصی، تعاونی ، دولتی) می‌باشد مگر مواردی که معافیت آنها در دستورالعمل صریحا درج گردیده است و یا اینکه در هر مورد مجوز سازمانی مبنی بر بلامانع بودن ترخیص کالا صرفا از لحاظ عدم مطالبه مابه‌التفاوت را به گمرک ارائه دهند .
2 – کالای مشمول مابه‌التفاوت که درگمرک موجود می‌باشد و یا به کشور وارد خواهد شد (باستثناء هدایا و کالاهای همراه مسافر) ترخیص آنها را گمرک موکول به پرداخت مابه‌التفاوت مقرر می‌باشد که می‌بایست تاییدیه سازمان را مبنی بر دریافت مابه‌التفاوت مربوطه در هر مورد ارائه نماید . چنانچه واردکننده کالا بدون اخذ تاییدیه سازمان به گمرک مراجعه نماید گمرک مربوطه از ترخیص کالا خودداری و واردکننده را جهت پرداخت مابه‌التفاوت و اخذ تایید لازم به سازمان راهنمای نماید .
3 – گمرکات کشور از ترخیص کالای مشمول مابه‌التفاوت با اخذ سپرده یا تعهدنامه اکیدا خودداری می‌نمایند مگر با نظر سازمان .
4 – کلیه مجوزهای ترخیص صادره توسط سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان دارای مهر و دو امضا مجاز معرفی شده به گمرک می‌باشد .
5 – اخذ مجوز سازمان حمایت به هنگام ترخیص و درج شماره و تاریخ آن در پروانه سبز گمرکی .
6 – اعلام فهرست کالاهای مشمول پرداخت مابه‌التفاوت در طول سال و یا تغییر مبلغ مابه‌التفاوت مربوط به گمرک .
توجه : کالاهای وارداتی مشمول مابه‌التفاوت بشرح جدول شماره یک شامل 16 ردیف می‌باشد .
کالاهای وارداتی (با هر نوع ارز) مشمول ضوابط قیمت‌گذاری بشرح جدول شماره دو شامل 36 ردیف می‌باشد . 
فهرست کالای وارداتی (با هرنوع ارز) که مشمول ضوابط قیمت ‌گذاری است
1 - روغن نباتی
2 - دانه‌های روغنی
3 - شکر
4 - گندم (باستثنای واردات سازمان غله کشور)
5 - برنج
6 - گوشت
7 - چای
8 - کیسه گونی(پلی پروپیلن و کنفی)
9 - داروهای انسانی (باستثنای داروهای وارداتی بنام جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران توسط سازمان تدارکات و تولید لوازم پزشکی و وارداتی)
10 - شیرخشک
11 - داروی دامی
12 - مواد اولیه سموم دفع آفات نباتی
13 - سموم دفع آفات نباتی
14 - خاک فسفات ، اسید فسفریک
15 - انواع کود شیمیایی
16 - تخم نوغان ، انواع بذور اصلاح شده
17 - علوفه شامل‌(ذرت ، کنجاله ، سویا ، پودرماهی ، جو ، سبوس گندم)
18 - مکملها و ویتامینهای خوراک دام و طیور (از جمله میتونین ،‌کلین کلاید ، املاح و کلسیم ، فسفات و ویتامینها و…)
19 - لوازم پزشکی یکبار مصرف و تجهیزات و دستگاههای پزشکی (باستثناء تجهیزات و دستگاههای پزشکی که به نام مراکز دانشگاهی و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور و کلیه بیمارستانهای آموزشی ، درمانی و البته صرفا با مجوز هیئت امنای ارزی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی موضوع بند الف تبصره 10 قانون بودجه سال 1377 توسط واردکنندگان ویا راسا از طریق هیئت امنا ارزی وارد می‌گردد .
20 - الیاف پلی‌استر و الیاف اکریلیک
21 - تاپس پلی‌استر و تاپس اکریلیک
22 - انواع نخ پلی‌استر
23 - فیلم و زینک
24 - کاغذ چاپ و تحریر و فتوکپی
25 - مواد اولیه کاغذ کاغذ چاپ و تحریر
26 - کاغذ مطبوعات
27 - آهن آلات (تیرآهن ، میله‌گرد ، نبشی ، سپری ، ورق) باستثناء واردات توسط واحدهای تولیدی مربوطه*
28 - آلومینیوم و مس (باستثناء واردات توس واحدهای تولیدی مربوطه) (1)
29 - مواد اولیه بسته بندی و مواد افزودنی و قطعات کارخانه‌های روغن نباتی
30 - انواع خودرو (صرفنظر از نوع ارز وارداتی یا کیفیت واردات)
31 – کمباین
32 - تراکتور
33 - مواد اولیه پودر شوینده (خمیر صابون ، مصرفی ، تری‌یلی‌فسفات‌سدیم ، پربورات ، فعال کننده پربورات ، پودر
CMC ، تینول پال سی بی اس ایکس ، اسانس ،‌ برول (نان یونیک) ، اسید سولفوریک، جعبه تترااستیل دی امین)
34 - قطعات و لوازم یدکی ماشین چاپ
35 - لوازم یدکی ماشین آلات کشاورزی
36 - سایر کالاهای وارداتی با ارز شناور و یا ارز صادراتی سیستم بانکی که نام آنها دراین جدول نیامده است . ترخیص آنها از گمرک نیز موکول به ارائه مجوز سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان است (باستثناء مواد اولیه ، ماشین‌آلات و قطعات یدکی از که راسا توسط واحدهای تولیدی برای مصرف خود وارد می‌کنند) 
بخش سوم : مقررات مسافری
تعریف مسافر : مقصود از مسافر شخصی است که دارای گذرنامه یا اجازه‌نامه معتبر بوده و از راه مجاز وارد کشور یا خارج شود .
بالا
مقررات خروج کالای همراه مسافر
مسافران خروجی اعم از اینکه ایرانی و یا خارجی باشند می‌توانند علاوه بر وسایل سفر و لوازم شخصی ، کالاهای ایرانی به هر میزان و کالای غیرایرانی تا سقف 160 دلار همراه خود خارج نمایند مشروط بر آنکه هر دو کالا جنبه تجاری و منع شرعی و قانونی نداشته باشد .
مسافرین خروجی از مرز هوایی که دارای بلیط و گذرنامه باشند می‌توانند یک تخته فرش دستباف را با متراژ حداکثر 6 مترمربع پس از انجام کارشناسی توسط گمرک بهمراه خود از کشور خارج نمایند منوط به اینکه فرشهای موردنظر دارای قدمت و عتیقه نبوده و نیز دارای جنبه میراث فرهنگی و تصاویر مغایر با شئونات اسلامی نباشد . در ضمن خروج فرش توسط مسافرانی که عازم کشورهای امارات متحده عربی - عربستان و سوریه می‌باشند ممنوع می‌باشد .
به مسافرانی که گذرنامه مستقل ندارند و نامشان در گذرنامه دیگری به عنوان ((همراه)) درج شده است اجازه خارج کردن فرش داده نمی‌شود .
از جمله کالاهایی که مسافران خروجی می‌توانند با خود همراه داشته باشند میزان سه کیلوگرم خاویار ممهور به مهر یا پلمپ شرکت شیلات بوده که باید قبض خرید فروشگاه شیلات را نیز به همراه داشته باشند .
خروج تابلوی نقاشی و سایر آثار فرهنگی و هنری نیز به شرط آنکه جنبه تجاری نداشته و درحد مصرف شخصی باشد ، با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجاز می‌باشد .
مطابق بخشنامه بانک مرکزی مسافرین خروجی می‌توانند حداکثر یکصد و پنجاه گرم از انواع مصنوعات طلا متعلق به خود را همراه داشته باشند . چنانچه زیورآلات مورد بحث مزین به سنگهای گرانبها از قبیل الماس ، زمرد و برلیان باشد ، نبایستی وزن نگین منصوب به آنها از اجزاء قیراط تجاوز نماید .
خروج مصنوعات و ظروف نقره توسط مسافر حداکثر تا میزان سه کیلوگرم مجاز می‌باشد . مشروط براینکه اشیا مذکور از زمره آثار فرهنگی و تاریخی محسوب نگردد . خروج زعفران به همراه مسافر مجاز وحداکثر به ازای هر گذرنامه یکصدگرم می‌باشد .
خروج خشکبار به همراه مسافر بلامانع است . به استثنای پسته که به ازای هر گذرنامه حداکثر ده کیلوگرم مجاز خواهد بود .
حسب نظر بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران حداکثر ارز مجاز برای خروج توسط دارنده گذرنامه معادل 1000 دلار (اسکناس ، چک مسافرتی و یا ترکیبی از هر دو) و به ازای هر مسافر همراه معادل 500 دلار است . خروج ارز بیش از حد مجاز مستلزم داشتن اظهارنامه یا گواهی انتقال از طریق شبکه بانکی کشور است. خروج لیر سوریه ، ریال عربستان ، دینار عراق ، لیر لبنان ، درهم امارات متحده عربی و افغانی (واحد پول افغانستان) و روبل روسیه به صورت مسافری و تجاری ممنوع است . خروج پول رایج جمهوری اسلامی ایرا ن به میزان 500 هزار ریال به همراه مسافر مجاز است .
مسافرانی که عازم زیارت عتبات و سایر سفرهای زیارتی هستند تنها مجاز هستند لوازم شخصی خود را درحد متعارف همراه داشته باشند . خروج هر نوع کالای دیگر از جمله فرش ، پسته ، مغز پسته ، خشکبار، انگشتر، تسبیح، صنایع‌دستی‌و… به‌هرمقدارکه‌باشدتوسط این‌گروه ازمسافران ممنوع است.
مسافر می‌تواند حداقل 24 ساعت قبل از پرواز به گمرک مراجعه و با ارائه بلیط و گذرنامه پس از انجام تشریفات گمرکی کالای خود را تحویل شرکت حمل و نقل هوایی نماید .
خروج کتب و نشریات و نوار کاست و فیلم که نشر و پخش آنها ممنوع نیست مجاز است مشروط بر اینکه توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی کنترل و مجوز خروج صادر نماید . (به شرط غیرتجاری بودن)
مسافر خروجی می‌تواند آلات موسیقی خود را از کشور خارج نماید مشروط بر اینکه از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز داشته باشد .(در صورتیکه جنبه مصرف شخصی داشته باشد) .
مسافرین خروجی می‌توانند آلات و ابزار دستی خود را که متناسب با حرفه شخصی مسافر باشد با خود از کشور خارج نماید .
مسافرین خروجی می‌توانند دوربین فیلمبرداری ، تلفن همراه ، رایانه کیفی خود را خارج نمایند مشروط بر اینکه توسط مامور گمرک در گذرنامه مسافر ثبت گردد تا در هنگام برگشت به میهن دچار مشکل نشوند .
کارمندان دولت که برای انجام ماموریت به خارج از کشور اعزام می‌شود و ایرانیانی که اقامت خود را در خارج قرار می‌دهند و یا خارجیانی که بطور رسمی در ایران اقامت دارند و یا به کار یا تحصیلات حوزوی یا دانشگاهی اشتغال دارند در پایان اقامت یا کار یا تحصیل می‌توانند لوازم مستعمل خود را درحد متعارف بدون مجوز از کشور خارج نمایند .
بالا
فهرست کالاهایی که خروج آنها توسط مسافر ممنوع است
1 - خروج هرگونه اشیاء عتیقه و هنری با قدمت بیش از یکصد سال و خروج هرگونه شیء زیرخاکی؛
2 - هرگونه کتب خطی ، اوراق مینیاتور ، قطعات خوشنویسی خط و کتب چاپ سنگی ؛
3 - انواع سکه و سنگهای گرانبها ؛
4 - هرگونه اسلحه و مهمات و تجهیزات نظامی ؛
5 - هرگونه مواد مخدر ؛
6 - هر نوع کالائی که صدور آنه به موجب قانون یا شرع اسلام یا قانون ممنوع می‌باشد ؛
7 - هرنوع کالای اساسی .
بالا
صادرات همراه مسافر به کشورهای مشترک المنافع (
CIS)
براساس بند 24 تصویبنامه شماره 35985/ت20035 هـ مورخ 3/6/1377 هیئت محترم وزیران که مقرر می‌دارد (با توجه به شرایط بازار مالی و پولی کشورهای مستقل مشترک‌المنافع بویژه کشور روسیه ، روشهای صادرات کالا برای فروش در بازارهای کوچک آن منطقه از جمله روش صادرات همراه مسافر بررسی روشهای مناسب و معقول و قابل قبول برای این کار تهیه و به اجرا گذاشته شود. وزارت بازرگانی ((مرکز توسعه صادرات ایران)) مسئول اجرای این بند است ) . دستورالعمل ذیل جهت اجرا ابلاغ می‌گردد .

ماده 1 - توریستها و اتباع کشورهای مشترک‌المنافع که به جمهوری اسلامی ایران مسافرت می‌نمایند مجاز خواهند بود برابر مقدار ارزی که به سیستم بانکی کشور اظهار و اعلامیه ارزی دریافت داشته‌اند اقدام به خروج کالای صادراتی بهمراه خود از کشور نمایند .
تبصره 1 : خروج کالا تا سقف یک هزار دلار توسط واجدین شرایط ماده 1 نیازی به اظهار به سیستم بانکی کشور و دریافت اعلامیه ارزی ندارد .
تبصره 2 : نرخ خرید ارزی مسافرین فوق قیمت ارز واریزنامه‌ای در روز قبل (نرخ صادراتی + قیمت واریزنامه در بازار بورس) خواهد بود .
تبصره 3 : خروج کالاهای همراه مسافر به هر میزان نیاز به مجوز و گواهیهای رایج ندارد .
تبصره 4 : خروج کالاهای صادراتی مجاز برای مسافرین کشورهای (
CIS) نیاز به ارائه کارت بازرگانی ندارد .
تبصره 5 : مبنای ارزیابی کالاهای همراه مسافر نرخهای مصوب کمیته دائمی قیمت‌گذاری کالاهای صادراتی مستقر در مرکز توسعه صادرات ایران می‌باشد .
تبصره 6 : در زمان خروج کالا در هرمورد که نرخ مصوب اعلام نگردیده باشد جهت جلوگیری از بروز هرگونه مشکل برای مسافرین ، تعیین نرخ بر عهده گمرک مربوطه می باشد .
ماده 2 : مسافران ایرانی عازم کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (
CIS) مجاز به خروج کالاهای مجاز صادراتی بهمراه خود به میزان پانصد دلار آمریکا می‌باشند. خروج کالا بیش از این مبلغ تنها زمانی مجاز است که با ارز منشاء خارجی و طبق اعلامیه ارزی بانکهای ایرانی صورت پذیرد .
تبصره 1 : ترددهای مرزی نیز شامل مقررات فوق می‌باشد .
تبصره 2 : خروج اینگونه کالاها به میزان نیاز به ارائه مجوز و گواهیهای رایج صادرات ندارد .
تبصره 3 : مبنای ارزیابی کالاهای همراه مسافر نرخهای مصوب کمیته دائمی قیمت‌گذاری کالاهای صادراتی مستقر در مرکز توسعه صادرات ایران می باشد .
ماده 3‌ : گمرک ایران آمار صادرات مسافری را در سرفصل معین و به صورت ارزی همه ماهه به همراه آمار صادرات غیرنفتی کشور اعلام خواهد نمود .
بالا
اظهارنامه خروجی
هرگاه گمرک صلاح بداند در مبادی خروجی از مسافر می‌خواهد اظهارنامه‌ای که به او ارائه می‌شود تنظیم و به گمرک تسلیم دارد تا گمرک براساس اظهار کتبی صاحب کالا (مسافر) به بازدید محموله او اقدام نماید .

تذکر : هرگونه اظهار خلاف و اختفای کالا از دید مامورین گمرک تخلف یا قاچاق محسوب شده و با متخلف برابر مقررات قاچاق رفتار خواهد شد . 
مقررات ورود کالای همراه مسافر
اسباب سفر ، اشیاء و لوازمی که عرفا مسافر در هر مسافرت کوتاه مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد مانند : جامه‌دانها ، کیفهای مسافرت ،‌ کالسکه بچه ، چتر ، عصا ،‌ دوربین عکاسی ، وسایل آرایشی ،‌ البسه در حد متعارف ، کتاب ، ماشینهای محاسب قابل حمل ، مواد غذایی در حد متعارف و سایر اشیاء‌ شخص .
هر مسافر به هنگام ورود به کشور،علاوه بر اسباب سفر و اشیاء و لوازم شخصی مستعمل خود می‌تواند تا سقف ارزش معادل 160 دلار اشیاء غیر مستعمل و مواد خوراکی را با شرایط زیر همراه خود وارد و ترخیص نماید .

الف ) اسباب سفر و اشیاء شخصی مستعمل همراه مسافر در صورتیکه جنبه تجاری نداشته باشد کلا از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض معاف می‌باشد .

ب )‌ اشیاء غیر مستعمل و مواد خوراکی همراه مسافر فقط یکبار در سال تا سقف 80 دلار با معافیت از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض و در سفرهای بعد همان سال با پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض و سایر هزینه‌ها قابل ترخیص است .

ج ) اشیاء غیر مستعمل و مواد خوراکی مازاد بر هشتاد دلار همراه مسافر فقط تا سقف ارزش 80 دلار دیگر با پرداخت حقوق گمرکی و دو برابر سود بازرگانی و عوارض قابل ترخیص می‌باشد. بدیهی است کالاهای وارده بایستی از انواع ممنوعه شرعی و قانونی نبوده و جنبه تجاری نداشته باشد.

اگر مسافر در سفر اول از معافیت مسافری هیچگونه استفاده نکرده باشد ، می‌تواند در سفرهای بعدی استفاده کند مشروط بر اینکه در سفر اول با مراجعه به مامور گمرک اعلام نماید که کالایی همراه ندارد و توسط مامور گمرک مراتب عدم استفاده از معافیت در گذرنامه قید گردد .
مسافر می‌تواند قسمتی از معافیت خود را در سفر اول و در سفرهای بعد از باقیمانده معافیت خود استفاده نماید . مشروط براینکه در سفر اول مقدار معافیت استفاده شده توسط مامورین گمرک در گذرنامه قید گردیده باشد .
معافیت فقط بر همان سالی که شخص مسافرت نموده اعمال می‌شود ( از اول فروردین تا پایان اسفند) و در صورت عدم استفاده از این معافیت در آن سال ، نمی‌تواند در سال آینده از معافیت مزبور استفاده نماید .
ورود زیورآلات طلای همراه مسافر از قبیل گردنبند ، گوشواره ، انگشتری ، النگو ، ساعت و غیره در حد متعارف و برای مصارف شخصی بصورت واحد( از هر کدام یکعدد ، در مورد گوشواره یک جفت و النگو 6 عدد) مجاز بوده و ورود مازاد بر آن منوط به کسب اجازه قبلی از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد .
ورود ارز توسط مسافر به هر میزان به کشور آزاد بوده و در هنگام ورود لازم است توسط وی اظهار و میزان آن در اظهارنامه‌های مربوطه که از طرف بانک در اختیار مسافر قرار می‌گیرد تکمیل تا نسبت به خروج معادل ارز مذکور در مسافرتهای بعدی براساس اظهارنامه ارزی اقدام کند .
در مواردی که مسافرین ورودی پول رایج (ریال) همراه خود را اظهار می‌دارند در صورتیکه مازاد بر مبلغ دویست هزار ریال باشد ، مازاد در حساب مخصوصی به همین منظور افتتاح شده واریز و قبض مربوطه را دریافت و مراتب جهت اعمال مقررا ت به بانک مرکزی اعلام می‌گردد .
ورود انواع دارو به کشور بیش از حد مصرف شخصی و بمیزان غیرمتعارف ممنوع و به مقدار مصرف شخص مجاز است (مشروط براینکه وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی مجوز ترخیص آنرا صادر نماید) .
در ضمن ورود داروهایی چون : مرفین ، پتدین ، متادون ، پنتاروسین ، نالوکسان، اپیرم ، و … که تحت کنترل بخش نظارت بر مواد مخدر سازمان ملل متحد می‌باشد ، بطور کلی ممنوع است .
ترخیص نشریات ، کتاب ، نوار و فیلم و دیسکهای فشرده (
CD) موکول به موافقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است . همچنین ترخیص آلات موسیقی نیز موکول است به موافقت وزارتخانه مذکور با رعایت سقف ارزش قانونی .
مسافر می‌تواند لوازم خانگی وارد و ترخیص نماید مشروط بر اینکه از سقف ارزش 160 دلار تجاوز ننماید .
مسافرینی که اقوام درجه یک باشند از قبیل پدر و مادر و فرزند و همسر می‌توانند از معافیت یکدیگر استفاده نمایند مشروط بر اینکه با یک گذرنامه و بعنوان همراه باشند . بنابراین دو یا چند مسافر که باهم دوست یا اقوام غیر درجه اول باشند نمی‌توانند از معافیت یکدیگر استفاده نمایند .
نوزاد هم معافیت دارد مشروط بر اینکه بعنوان مسافر همراه مشخصات وی در گذرنامه والدین قید گردیده باشد .
استفاده از کانالهای سبز و قرمز گمرک
مسافرانی می‌توانند از مسیر کانال سبز عبور نمایند که :
الف) هیچیک از کالاهای زیر را همراه نداشته باشند :
1 - اسلحه و مهمات ، مواد منفجره و محترقه
2 - صفحه (دیسک و نوار اعم از صوتی و تصویری)
3 - کتب و نشریات مخالف نظم و عفت عمومی و شئون ملی و مذهبی کشور
4 - دستگاههای فرستنده و تلفن بی‌سیم
5 - بذر و قلمه ، پیاز گل و اجزاء نباتی
6 - آلات قمار
7 - مشروبات الکلی
8 - مواد مخدر
ب ) اولین سفردرسال جاری بوده و یا در سفرهای قبلی از معافیت مسافری هیچگونه استفاده ننموده باشد .
ج ) کالای همراه مسافر جنبه تجاری نداشته باشد و ارزش اقلام نو (غیرمستعمل) آن بیش از 80 دلار برای هر نفر نباشد . 
کانال قرمز
کسانی از مسیرکانال قرمز عبور می‌نمایند که :
1 - بیش از یکبار در سال بخارج از کشور مسافرت نموده باشند .
2 - کالای همراه آنها جنبه تجارتی داشته و یا از سقف ارزش قانونی بیشتر باشد .
3 - و یا یکی از اقلام مندرج در ردیفهای هشتگانه مندرج در کانال سبز را داشته باشد .

تبصره 1 : استفاده از کانال سبز مانع از آن نخواهد شد که گمرک اقدام به بازدید کالا ننماید . مامورین گمرک می‌توانند بطور اتفاقی مسافرین کانال سبز را متوقف و اقدام به بازرسی کالای همراه آنها نمایند. در صورتیکه شرایط عبور کانال سبز را نداشته باشد در این صورت اظهار خلاف بوده و کالا قاچاق تلقی می‌شود .

تبصره 2 : در صورتیکه مسافر هیچ نوع کالایی همراه نداشته باشد و یا از میزان 80 دلار معافیت خود کالای کمتری داشته باشد برای اینکه دفعات بعد بتواند از معافیت و یا از باقیمانده معافیت خود استفاده نماید بایستی از کانال قرمز عبور نماید تا توسط ماموران گمرک مراتب در گذرنامه مسافر قید گردد .

تبصره 3 : در صورتیکه در گذرنامه مسافر مطلبی مبنی بر استفاده نکردن از معافیت مسافری قید نشده باشد . در حکم استفاده کامل از معافیت مسافری تلقی می‌گردد .

هرگاه گمرک صلاح بداند در مبادی ورودی و یا خروجی از مسافر می‌خواهد اظهارنامه‌ای را که به او ارائه می‌شود تنظیم و تسلیم دارد تا گمرک براساس اظهار کتبی صاحب کالا (مسافر) به بازدید محموله و اقدام نماید .
در بازرسی لوازم همراه مسافر اگر لوازم موجود با اظهار مسافر مغایرت داشته باشد آن دسته از کالاهایی که اظهار نشده و یا خلاف واقع اظهار شده مشمول مقررات قاچاق خواهد شد .
اگر کانال سبز یا قرمز درگمرک ورودی باشد می‌بایستی از کانال قرمز عبور نماید ، چنانچه از معافیت مسافری استفاده نمی‌کند و یا قسمتی از معافیت خود را استفاده می‌نماید در گذرنامه‌اش قید گردد تا بتواند در موقع ترخیص با رفریت خود را از معافیت و یا مانده معافیت خود استفاده نماید . 
ارسال کالا (فریت) (
Fright)
باری است که مسافر حداقل 24 ساعت قبل از پرواز و پس از تشریفات گمرک آن را به شرکت حمل و نقل با ارائه بلیط و پاسپورت تحویل و برای آن بارنامه صادرمی‌شود .
کالای فریت شده می‌بایستی یک ماه قبل و یا یک ماه بعد از خود مسافر به ایران برسد مشروط بر اینکه فرستنده و گیرنده کالا خود مسافر بوده و در زمانی که در خارج از کشور بوده فریت کرده باشد . شرایط مربوط به ایرانیان مقیم خارج که برای اقامت دائم به کشور وارد می‌شوند و یا کسانی که بیش از یکسال خارج از کشور بوده‌اند ، در صفحات آتی ذکر خواهد شد .
برای ترخیص کالای فریت شده بارنامه و ترخیصیه که توسط شرکت حمل و نقل صادر می‌شود ، گذرنامه و همچنین حضور صاحب کالا الزامی است .
لوازم خانه و اشیاء شخصی مستعمل ایرانیان با هر نوع گذرنامه (عادی - دانشجویی - خدمت - سیاسی) که مدت اقامت آنان در خارج یکسال تمام و یا بیشتر بوده و ششماه آخر آن متوالی باشد و همچنین لوازم منزل و اشیاء مستعمل اتباع خارجه که برای اقامت به ایران وارد می‌شوند از پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی معاف می‌باشد . مشروط براینکه :
الف ) لوازم و اشیاء مزبور از کشور محل اقامت مسافر حمل و یکماه قبل تا نه ماه بعد از ورود مسافر به گمرک برسد مگر در موارد قوه قهریه (فورس ماژور) به تشخیص کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی .
ب ) لوازم و اشیاء مزبور با وضع و شئون اجتماعی مسافر متناسب بوده و جنبه تجاری نداشته باشد .
ج ) ظرف مدت 5 سال قبل از آن از چنین معافیتی استفاده نکرده باشد .
تبصره 1 : این قانون شامل ایرانیان مقیم خارج که برای اقامت دائم به ایران بازمی‌گردندنیزمی‌شود.
تبصره 2 : کارمندان دولت که برای انجام ماموریت یکساله یا بیشتر به خارج اعزام می‌شوند در صورتیکه قبل از پایان ماموریت و توقف یکساله از خارج احضار شوند مشمول شرط مدت یکسال توقف مذکور در این بند نخواهد بود .
منظور از اشیاء و لوازم شخصی مذکور در این قانون ، اشیائی است که عرفا فقط مورد استفاده صاحب آن قرارگیرد و منظور از لوازم منزل لوازمی است که عرفا مورد استفاده صاحب آن اشیاء هنگام اقامت در یک محل باشد .
مسافر لوازم منزل مستعمل مشمول بند 6 ماده 37 قانون امور گمرکی را می‌تواند از هر نوع یکدستگاه با معافیت ترخیص نماید ، در صورتیکه دو دستگاه داشته باشد برای یک دستگاه مازاد در صورت داشتن شرایط ترخیص طبق رویه جاری با پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی بمیزان دو برابر و عوارض مربوطه ترخیص نماید . (مثل یخچال و فریزر و تلویزیون و …)
ایرانیان مقیم خارج که به کشور باز می‌گردند با داشتن شرایط اقامت یکسال و یا بیشتر که ششماه آخر آن متوالی باشد می‌توانند آلات و ابزاردستی مربوط به کار یا حرفه خود را که در مدت اقامت در خارج از آن استفاده می‌نموده همراه داشته باشد (این بند شامل حال اتباع خارجه که برای اقامت یا کار به ایران وارد می‌شوند نیز میشود) .
مسافران خارجی و سیاحان یا ایرانیان مقیم خارج از کشور که با خودروی شخصی وارد کشور می‌شوند هرگاه برای خودرو مزبور جواز عبور (کارنه دوپاساژیا تریپتیک) از کانونهای‌جهانگردی کشورهای ملحق به قرارداد ورود موقت وسایط نقلیه شخصی در دست داشته باشند و به گمرک ورودی ارائه دهند می‌توانند تا سه ماه با توجه به اعتبار جواز عبور بدون التزام به تسلیم اظهارنامه یا تادیه وجه‌الضمانی به گمرک از وسیله نقلیه خود در کشور استفاده کنند ، و یا در مدت مزبور چندین بار با وسیله خود از راههای مجاز وارد و خارج شوند . اداره گمرک می‌تواند به درخواست متقاضی در صورت داشتن عذر موجه مدت استفاده از وسیله نقلیه در داخل کشور را حداکثر تا پایان مدت اعتبار جواز تمدید کند .

تبصره 1 : استفاده از مزایای این ماده موکول به این است که جواز عبور دارای سه شرط باشد :
1 - جواز مزبور برای ورود وسیله نقلیه به ایران دارای اعتبار باشد .
2 - مندرجات و اوصاف مذکور در جواز عبور با مشخصات وسیله نقلیه وارده مطابق باشد .
3 - در هیچیک از قسمتهای مختلف جواز مزبور آثار قلم خوردگی یا حک یا اصلاح وجود نداشته باشد مگر این که کانون صادر کننده جواز ، اصلاحی را که بعمل آمده ، با مهر و امضای خود گواهی کرده باشد .
تبصره : ایرانیان مقیم خارج از کشور به شرطی می‌توانند از مقررات این ماده استفاده کند که قبل از ورود به ایران لااقل ششماه متوالی یا بیشتر در خارج اقامت داشته باشند .

مسافران وارده از مناطق آزاد تجاری هم مثل سایر مسافرین ورودی از کشورهای خارج می‌توانند تا مبلغ 160 دلار کالا وارد نمایند .
مسافران مناطق مذکورباارائه بلیط و کارت شناسایی معتبر می‌توانند طبق مقررات کالای همراه خود را ترخیص نمایند و با ارائه کارت مناطق آزاد فقط برای یکباردرسال می‌توان ازمعافیت مسافری استفاده نمود . اضافه بودن از حد سقف ارزش مقرر قانونی ، جنبه تجاری داشتن کالا و یا به دلایل دیگر ، نظیر ممنوعیت ورود و یا تکرار آن به حدی که از جنبه مسافری خارج و به صورت یک روند تجاری درآمده باشد که در این مورد کالا باید از کشور خارج گردد . این عمل را مرجوع نمودن کالا می‌نامند و گمرک با تنظیم صورت مجلس مرجوعی و ابلاغ به صاحب کالا در مهلت مقرر (چهارماه در گمرکات زمینی و دو ماه در گمرکات هوایی) توسط ذینفع باید از کشور خارج گردد .
مسافرینی که در یکسال بیش از یکبار مسافرت می‌نمایند هرگاه در مسافرتهای بعدی کالای غیرمجاز از همان نوعی که در سفر یا سفرهای قبلی همراه‌آورده و براساس مفاد این ماده مرجوع کرده باشند ، مجددا وارد و به گمرک اظهار نمایند کالای مزبور دیگر قابل ترخیص و یا اعاده نبوده و باید بلافاصله نسبت به ضبط آن اقدام شود .(تبصره ذیل ماده 55 آ.ا.ق.ا.گ)
هرگاه از سوی صاحب کالا ، کالای مرجوعی و یا کالای وارده در مهلت معینی که قانون تعیین نموده (گمرکات هوایی دو ماه و برای سایر گمرکات 4 ماه) جهت اعاده به خارج و یا ترخیص اظهارنشود کالا متروکه می‌شود و پس از مهلت مقرر در اختیار سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی قرار می‌گیرد .
کالای متروکه پس از تنظیم اظهارنامه متروکه و ارزیابی و ارزش گذاری و تعیین حقوق گمرکی وسود بازرگانی و عوارض و هزینه‌های متعلقه عینا تحویل سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی میگردد و گمرک در آن حق هیچگونه دخل و تصرفی را ندارد .مسئولیت خسارت وارده به کالا و فقدان آن قبل از ورود به عهده شرکت حمل و نقل می‌باشد . شرکت حمل و نقل می‌بایستی کالا را صحیح و سالم تحویل صاحب کالا و یا انبار نماید و گمرک هیچگونه مسئولیتی در موارد فوق ندارد .(بعنوان مثال درگمرک امانات پستی شرکت پست مسئولیت حفظ و نگهداری کالا را دارد.) 
فهرست کالاهای مجاز برای مسافرین ورودی
مسافر می‌تواند کالاهای ذیل بشرح رعایت سقف ارزش و نداشتن جنبه تجاری وارد نماید :
1 - دستگاههای مورد استفاده در خانه ازنوع برقی ، گازی یا نفتی ، اعم از اینکه استفاده از آنها موکول به نصب در خانه و دریک محل مخصوص باشد یا در محل ثابتی در خانه جای داده شود یا قابل حمل باشد .
2 - اجزا و قطعات یدکی و ملزومات و دستگاههای موضوع بند یک
3 - اجزا و قطعات یدکی و ملزومات اتومبیلهای سواری ، موتور سیکلت و دوچرخه .
4 - لوازم سرمیز و آشپزخانه (خانه‌داری)
5 - لوازم شخصی ، اجزا و قطعات یدکی و ملزومات آن
6 - ساک و چمدان
7 - البسه ، کیف ، کفش
8 - پارچه
9 - مواد غذایی از جمله شیرینی ، شکلات ، تنقلات ، آبمیوه ، نوشابه غیرالکلی
10 - لوازم بهداشتی از قبیل : خمیردندان ، مسواک ، عطر ، ادکلن و غیره
11 - لوازم آرایشی و آرایشگری
12 - مواد و لوازم تدخین (از نوع مجاز)
13 - رایانه دستی یا کیفی و ملزومات آنها
14 - لوازم ورزشی
15 - لوازم التحریر(نوشت افزار)
16 - دوچرخه و سه چرخه
17 - گل مصنوعی
18 - تفنگ بادی
19 - فرش ماشینی
20 - ابزار دستی ، برقی و غیر برقی
21 - روزنامه ، مجله ، تقویم ، آلبوم و سایر محصولات صنعت چاپ
22 - اسباب بازی
23 - زیور آلات بدلی
24 - مودم - فاکس مودم
25 - دوربین دستی (هندی کم)
*** کالاهای وارداتی مخصوص مسافران مناطق آزاد تجاری و صنعتی :
1 - مواد اولیه کارخانجات تولیدی
2 - قطعات موردنیاز صنایع
قابل ذکر است که کالای همراه مسافر نبایستی از انواع دارای منع شرعی و قانونی باشد . 
فهرست کالای ممنوع‌الورود توسط مسافرین
1 - مشروبات الکلی
2 - وسایل قمار
3 - اسلحه سرد و گرم و مواد محترقه و منفجره
4 - مواد مخدر
5 - نشریات ، تصاویر ، فیلم و عکس و هر نوع نوشته که مخالف نظم عمومی یا شئون ملی یا عفت عمومی و یا مذهب رسمی کشور باشد .
6 - سایر کالاهایی که منع شرعی و قانونی دارند .
بالا
فهرست کالاهایی که برای ورود نیازبه اخذ مجوز مخابرات دارند
1 - رادیو ، ضبط و پخش توام با رادیو
2 - بی سیم ، تلفن بی‌سیم ، تلفن همراه
3 - اسباب بازی کنترل دار
4 - فراخوان
5 - دزدگیر
6 - تاکی واکی
7 - قطعات الکترونیکی از قبیل برد و غیره 
بخش چهارم : حقوقی و قضائی
تعریف قاچاق
در اصطلاح گمرک و سایردستگاههای وصولی دولت ، منظور از قاچاق ، گریزاندن کالا از مالیات و عوارض به دولت است و یا فراردادن کالا از شمول مقررات دولتی و نقل و انتقال و خرید و فروش آن به طور غیرمجاز و ممنوع است .
در ماده 29 قانون امور گمرکی چنین آمده است :
موارد مشروحه زیر قاچاق گمرکی محسوب می‌شود :
1 - وارد کردن کالا به کشور یا خارج کردن کالا از کشور به ترتیب غیرمجاز مگر آنکه کالای مزبور در موقع ورود یا صدور ممنوع یا غیرمجاز یا مجاز مشروط نبوده و از حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض بخشوده باشد .
2 - خارج نکردن وسائط نقلیه و یا کالایی که به عنوان ورود موقت یا ترانزیت خارجی وارد کشور شده به استناد اسناد خلاف واقع مبنی بر خروج وسائط نقلیه و کالا .
3 - بیرون بردن کالای تجاری از گمرک بدون تسلیم اظهارنامه و پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض خواه عمل در حین خروج از گمرک یا بعد از خروج کشف شود .
هرگاه خارج کننده غیر از صاحب مال یا نماینده قانونی او باشد گمرک عین کالا و در صورت نبودن کالا بهای آنرا که از مرتکب گرفته می‌شود ، پس از دریافت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض مقرره به صاحب کالا مسترد می دارد و مرتکب طبق مقررات کیفری تعقیب خواهد شد .
4 - تعویض کالای ترانزیت خارجی یا برداشتن از آن .
5 - اظهارکردن کالای ممنوع‌الورود یا غیرمجاز تحت عنوان کالای مجاز یا مجاز مشروط با نام دیگر .
6 - وجود کالای اظهارنشده ضمن کالای اظهارشده به استثناء مواردیکه کالای مزبور از نوع مجاز بوده و مآخذ حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض آن بیشتراز مآخذ حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض کالای اظهار شده نباشد. کالای اظهار نشده ضمن کالای ترانزیتی اعم از اینکه کالای مزبور مجاز یا مشروط و یا ممنوع باشد مشمول این بند خواهد بود .
7 - خارج نکردن یا وارد نکردن کالایی که ورود یا صدور قطعی آن ممنوع یا مشروط باشد ظرف مهلت مقرر ازکشور یا به کشورکه به عنوان ترانزیت خارجی یا ورود موقت یا کابوتاژ(
Cabotage) یا خروج موقت یا مرجوعی اظهار شده باشد جز در مواردیکه ثابت شود در عدم خروج یا ورود کالا سوءنیتی نبوده است .
8 - واگذاری کالای معاف مندرج در ماده 37 به هر عنوان برخلاف مقررات این قانون و یا بدون پرداخت حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض مربوط .
9 - اظهارکردن کالای مجاز تحت عنوان کالای مجاز دیگری که حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض آن کمتر است با نام دیگر و با استفاده از اسناد خلاف واقع .
10 - بیرون بردن کالا از گمرک با استفاده از شمول معافیت با تسلیم اظهارنامه خلاف یا اسناد خلاف واقع .
11 - اظهار خلاف راجع به کمیت و کیفیت کالای صادراتی به نحوی که منجر به خروج غیرقانونی ارز از کشور گردد .
قاچاق کالای ممنوع الورود و ممنوع الصدور
ماده 40 قانون امور گمرکی در مورد کالای ممنوع الورود چنین مقرر می دارد:
کالای مشروحه زیر ممنوع‌الورود می‌باشد :
1 - کالایی که به موجب جدول تعرفه گمرکی یا قوانین خاص ممنوع‌الورود شناخته شده یا بشود .
2 - کالایی که به موجب تصویب‌ نامه‌های متکی به قانونی غیرمجاز شناخته شده یا بشود در مدت اعتبار آن تصویب‌نامه‌ها .
3 - اسلحه جنگی و شکاری از هر قبیل : باروت ،‌ چاشنی ، فشنگ ، گلوله و سایر مهمات جنگی ، دینامیت و مواد محترقه و منفجره مگر با موافقت وزارت جنگ در هرمورد .
4 - مواد مخدر از هر قبیل مگر با موافقت وزارت بهداری در هرمورد .
5 - دستگاه مخصوص عکاسی و فیلمبرداری هوایی مگر با موافقت وزارت جنگ در هر مورد .
6 - دستگاههای فرستنده از هر نوع و قطعات متعلق به آنها مگر با موافقت وزارت پست و تلگراف و تلفن در هر مورد .
7 - صفحه گرامافون و نوار پر شده ، فیلم و کتاب که به تشخیص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مخالف نظم عمومی یا شئون ملی یا عفت عمومی و یا مذهب رسمی کشور باشد .
8 - مجله ، روزنامه ،‌صور ، علامات ، و هر نوع نوشته که به تشخیص وزارت اطلاعات مخالف نظم عمومی یا شئون ملی یا عفت عمومی یا مذهب رسمی کشور باشد .
9 - کالایی که روی خود آنها یا روی لفاف آنها و یا در بارنامه و اسناد مربوط عبارت یا علامتی مخالف نظم عمومی یا شئون ملی و یا عفت عمومی یا مذهب رسمی کشور وجود داشته باشد .
10 - اسکناسهای خارجی که در کشور مبدا از جریان قانونی خارج شده است همچنین اسکناس و تمبر و نوار چسب (باندرل) تقلبی و ساختگی .
11 - بلیط بخت آزمایی
12 - کالایی که روی خود آنها و یا روی لفاف آنها نشانی یا نام بنگاه یا علامت یا مشخصات دیگری باشد که موجبات اغفال خریدار و مصرف کننده را نسبت به سازنده یا محل ساخت یا خواص یا مشخصات اصلی اجناس نامبرده فراهم کند .
اسناد خلاف واقع
اسناد خلاف واقع ، اسناد و سیاهه‌ای است که در آن خصوصیات کالائی ذکر شده باشد که با نوع جنس و خصوصیات کالای اظهار شده تطبیق ننماید .
اظهار خلاف راجع به کمیت و کیفیت کالای صادراتی به نحوی که منجر به خروج غیرقانونی ارز از کشور گردد قاچاق تلقی می‌شود . 
مراحل رسیدگی به پرونده‌های قاچاق در گمرک ایران
پس از کشف کالا توسط گمرک یا سازمانهای مسئول مبارزه با قاچاق کالا و ارز که غالبا این سازمانها در خارج از محدوده گمرک فعالیت دارند و موظف به تشکیل صورتجلسه بدوی کشف کالا و تحویل متهم و پرونده مربوطه به گمرکات هستند ، به منظور تسریع در رسیدگی و تعیین تکلیف پرونده‌های مربوط به کشفیات قاچاق کالا ، گمرکات به عنوان سازمان شاکی از صاحب یا صاحبان پرونده مربوط به ظن قاچاق درخواست ارائه اسناد مثبته گمرکی موضوع ماده 280 آئیننامه امور گمرکی از جمله پروانه ورود گمرکی ، پته مسافری ، قبض سپرده ، قبض خرید کالا از گمرک ، پته عبور داخلی ، پروانه ترانزیت خارجی ، پروانه کابوتاژ ، پروانه کالای مرجوعی ، پروانه ورود موقت یا صدور موقت که از هر حیث با مشخصات کالا تطبیق نماید و فاصله بین تاریخ صدور سند و تاریخ کشف کالا با توجه به نوع کالا و نحوه مصرف آن متناسب باشد را می‌نماید که در صورت عدم ارائه این اسناد و احراز قطعی قاچاق با در نظر گرفتن بهای کالا حداکثر ظرف پنج روز نسبت به تکمیل پرونده براساس جرایم و مجازاتهای مقرر در قوانین که ذیلا خواهد آمد اقدامات شایسته انجام می‌گردد .

1 - در مواردی که بهای کالای موضوع قاچاق معادل 10 میلیون ریال یا کمتر باشد ، فقط به ضبط کالا به نفع دولت اکتفا می‌شود .

2 - در مواردیکه بهای مال یا کالای قاچاق از 10 میلیون ریال تجاوز کند چنانچه متهم در مرحله اداری حاضر به پرداخت جریمه تعیین شده باشد (با احتساب دو برابر بهای آن بعنوان جزای نقدی) نسبت به وصول جریمه و ضبط کالا اقدام خواهد شد و از هرگونه تعقیب کیفری متهم از حیث عمل قاچاق و کشفیات علیه وی صرفنظر خواهد شد .

در هر دو صورت مذکور ، قانون به متخلفان اجازه داده چنانچه اعتراضی داشته باشند حداکثر ظرف مدت دو ماه به مراجع قضائی شکایت نمایند که در صورت برائت ، اصل کالا با قیمت آن به نرخ روز صدور حکم ، در صورت پرداخت جریمه ، جزای پرداختی نیز مسترد میشود و اگر متهم حاضر به پرداخت جریمه در مرحله دوم نباشد پرونده متهم جهت تعقیب کیفری و وصول جریمه ظرف مدت تعیین شده از تاریخ کشف توسط گمرک به مرجع قضائی ارسال می‌شود که در صورت اثبات جرم علاوه بر حبس و ضبط کالا ، جریمه متعلقه به هر حال از دو برابر بهای کالای قاچاق کمتر نخواهد بود دریافت می‌شود .
البته قابل ذکر است که اقدامات گمرک یا عوامل اجرائی درخصوص ضبط کالای قاچاق ، قطعی بوده و اعتراض صاحب کالا مانع از اجرای عملیات یاد شده و از جمله ضبط ، دریافت جریمه ، فروش کالا ، واریز وجوه و سایر اقدامات نخواهد بود .
لازم به ذکر است نحوه محاسبه بهای مال و جریمه کالای قاچاق عبارتست از بهای مال در مورد کالای ورودی به ارزش سیف بر مبنای نرخ تعیین شده بانک مرکزی (درحال حاضر نرخ واریزنامه‌ای ارزبه اضافه حقوق گمرکی وسودبازرگانی و عوارض برمبنای دلاری 1755 ریال). 
رسیدگی به پرونده‌هایی که به محاکم بدوی ارجاع میشود
درمواردیکه پرونده از سوی سازمان شاکی به مراجع قضائی یا سایر محاکم ارجاع می‌شود ، مراجع قضائی مکلف هستند حداکثر ظرف مدت یک ماه نسبت به صدور حکم اقدام و مراتب را به سازمان شاکی اعلام نمایند . درصورتیکه واحدهای قضائی ظرف مهلت مقرر در قانون به پرونده‌های ارجاعی رسیدگی ننمایند، در صورت درخواست سازمان شاکی ، سازمان تعزیرات مکلف به رسیدگی است و نتیجه رسیدگی و نتیجه حکم را می‌بایست به سازمان شاکی واحد قضائی ذیربط اعلام نماید .
قابل ذکراست که کلیه آرای صادر شده توسط شعب تعزیرات حکومتی قطعی است.
در مورد احکام صادره از دادگاه می‌بایست قائل به تفکیک بود یعنی چنانچه مراجع قضائی در احکام صادره خود فقط به برائت متهم نظر داشته باشند در اینگونه موارد چون صرفا وصف مجرمانه قاچاق زایل می‌شود اعمال ماده هفت آئیننامه اجرائی قانون نحوه اعمال تعزیرات حکومتی که بیانگر اجرای قانون صادرات و واردات (اعم از ارائه مجوزهای مورد نظر و پرداخت حقوق و سود بازرگانی و عوارض و …) می‌باشد الزامی است . درصورت عدم امکان اجرای مقررات مربوطه به وسیله صاحب کالا ، ذینفع می‌تواند کالای خود را مرجوع کند که در غیر اینصورت مشمول مقررات کالای متروکه خواهد شد .
اما زمانی که مراجع قضائی با صدور حکم برائت ، نظر بر استرداد کالا داشته و تصریح مینمایند که کالا بدون اعمال ماده یاد شده مستردد گردد ، در این مواقع در اجرای حکم صادره نسبت به استرداد کالا اقدام خواهد شد و عین کالا در صورت موجود بودن به صاحب آن اعاده می‌گردد . درصورتیکه کالا به فروش رفته باشد نرخ روز صدور حکم ملاک عمل قرار گرفته و قیمت آن به صاحب مال پرداخت میگردد . همچنین در مواردیکه کالا به فروش رفته باشد و مرجع قضائی تاکید بر اعمال ماده هفت یاد شده و یا صرفا برائت را دارد استرداد حاصل فروش پس از کسر حقوق و عوارض وسود بازرگانی و هزینه‌های آن به عمل خواهد آمد . 
وضعیت کالاهای ضبط شده
هنگامی که کالایی طبق ضوابطی که بیان گردید ، به ضبط قطعی دولت درمی‌آید .
سازمان ((جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی)) که وابسته به وزارت امور اقتصادی و دارایی است و به صورت شرکت دولتی اداره می‌شود ، مکلف است به منظور جمع‌آوری ، نگهداری ، اداره و فروش کالاهای ضبطی قطعیت یافته و کالاهای قاچاق بلاصاحب و صاحب متواری ، کالاهای متروکه دولتی و غیردولتی و همچنین اموال منقول و غیرمنقول و حقوق مالی که براثر احکام و قرارهای قطعی مراجع ذیصلاح قضائی و یا تصمیمات مراجع صلاحیتدار اداری و صنفی و به انحاء مختلف از قبیل ضبط، مصادره ، استرداد ، تملیک ، جریمه و تعزیرمالی، صلح ، هبه ونیز سایر اموالی که در اجرای اصل 49 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران وسایر قوانین به تملیک و یا تصرف دولت در‌می‌آید اداره و نسبت به فروش آن حداکثر ظرف مدت یکسال از تاریخ تحویل اقدام نماید .
منظور از کالاهای متروکه عبارت است از کالاهائی که از تاریخ اظهارنامه اجمالی آن به منظور(ورود قطعی ، ورود موقت ، اعاده به خارج کشور یا مناطق تجاری (مرجوعی) ترانزیت خارجی ، ترانزیت داخلی) چهارماه گذشته باشد و در ظرف مدت مزبور برای انجام تشریفات قطعی گمرکی و وظایفی که به عهده اظهارکننده است اقدامی بعمل نیاید (البته حداکثر توقف کالا در اماکن هوائی (فرودگاهها) دو ماه از زمان صدور قبض انبار میباشد) شایان ذکر است چنانچه به دلیل موجهی به تحویل گرفتن اقدام نشود و صاحب مال حداکثر تا چهارماه دیگر به شرط پرداخت حق انبارداری اقدام نماید این مدت تمدید می‌شود . 
مجازات اشخاصی که مبادرت به شکستن پلمپ و لاک و مهرمی‌نمایند
هرگاه محلی یا چیزی برحسب امر مقامات صالح رسمی مهر یا پلمپ شده باشد و کسی عالمـاًَََ و عامداً آنها را بکشند یا محو نماید یا عملی مرتکب شود که در حکم یا شکستن پلمپ تلقی شود مرتکب به حبس ازسه ماه تا دو سال محکوم خواهد شد. در صورتیکه مستحفظ آن مرتکب شده باشد به حبس از یا تا دو سال محکوم می‌شود . و اگر ارتکاب بواسطه اهمال مستحفظ واقع گردد مجازات مستحفظ یک تا ششماه حبس یا حداکثر هفتاد و چهار ضربه شلاق خواهد بود . 
چگونگی برخورد با محموله‌های تجاری مظنون با قاچاق
هرگاه نسبت به محموله تجاری ظن قاچاق برده شود مامورین مربوطه میتوانند آنرا بازرسی کنند و یا اینکه آنرا مهر یا پلمپ نمایند تا در نزدیکترین اداره ذیربط با حضور مامورین یاد شده از آن معاینه شود درصورتیکه محموله مهر یا پلمپ شود باید این موضوع در صورتمجلس قید گردد .
در موارد ظن قاچاق به محمولات ترانزیتی بازرسی و فک پلمپ محموله در نزدیکترین اداره گمرک با حضور نماینده اداره مزبور در محل صورت خواهد گرفت .
بالا
ارز و طلای قاچاق مکشوفه
کلیه ارزها و جواهراتی که در داخل کشور یا مرزها توسط گمرک ، نیروی انتظامی و … ازمسافرین یا قاچاقچیان ضبط یا کشف می‌گردد فقط در انحصار بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بوده و فقط باید به بانک مرکزی تحویل گردد و تا تعیین تکلیف قانونی توسط مراجع قضائی در خزانه نگهداری نموده و حسب مورد به مالک قانونی تحویل یا بحساب درآمد دولتی منظور خواهد شد .
بالا
آثار مترتب بر خروج اموال تاریخی و فرهنگی از کشور
هرگونه اقدام به خارج کردن اموال تاریخی و فرهنگی از کشور هر چند به خارج کردن آن نینجامد قاچاق محسوب و مرتکب علاوه براسترداد اموال به حبس از یک تا سه سال و پرداخت جریمه معادل دو برابر قیمت اموال موضوع قاچاق محکوم میگردد .
هرکس در مورد مالی که موضوع درآمد دولت بوده مرتکب قاچاق شود علاوه بر رد مال (ضبط کالا) درصورت نبودن عین مال ردبهای آن حسب مورد با شرایط و دفعات و مراتب جرم به پرداخت جریمه نقدی تا حداکثر پنج برابر معادل قیمت ریالی مال مورد قاچاق و شلاق تا 74 ضربه و حبس تعزیری تا دو سال محکوم خواهند شد .
همچنین ماموران وصول درآمد دولت می‌توانند از مرجع تحقیق یا دادگاه حسب مورد تقاضای تامین از اموال متهم معادل جزای نقدی و بهای مال از بین رفته را بنماید .
مجازات شروع به شرکت در جرم
شروع به جرم قاچاق علاوه بر ضبط مال و جزای نقدی متعلقه موجب محکومیت تا یکسال خواهد بود.
چنانچه چند نفر مشترکا مرتکب جرم قاچاق شوند عین حال ضبط و هریک از شرکاء به کیفر حبس تا دو سال محکوم و دادگاه سهم هریک را از کل برای نقدی مقرر تعیین و آنان را متضامنا به پرداخت آن محکوم می‌نماید و چنانچه مال قاچاق از بین رفته باشد بهای آن از کلیه شرکاء وصول خواهد شد .
چنانچه قرائنی از قبیل جاسازی (تعبیه) یا مقدار کالای قاچاق ، حاکی از اطلاع حامل از کالای قاچاق باشد ، وسیله نقلیه توقیف و با حکم مراجع قضائی حامل به پرداخت جریمه تا معادل دو برابر بهای کالا خواهد شد . چنانچه ظرف مدت دو ماه از تاریخ صدور حکم جریمه پرداخت نشود از محل فروش وسیله نقلیه برداشت خواهد شد

دانستنيهاي گمركي , قانون جديد امور گمركي , آيين نامه اجرايي امور گمركي , واردات كالا , ترخيص كالا , گمرك , شركت ترخيص كالا , دانستنيهاي حق العملكاري , مقالات گمركي , مديريت گمرك , مشاوره گمركي , بازرگاني , دانستني هاي گمركي و بازرگاني , ترخيص كالا , امور بازرگاني و گمركي , ترخيص كاري , واردات كالا